บทที่ 1 · ช่วงที่ 1 ก่อนปลูก
รู้จักถั่วลิสง: ฝักใต้ดิน ฝักสดกับฝักแห้ง ผลผลิตเฉลี่ย และปลูกที่ไหน
ถั่วลิสงสร้างฝักใต้ดินอย่างไร ฝักสดต้มกับฝักแห้งกะเทาะเปลือกต่างกันอย่างไร ผลผลิตเฉลี่ยของไทยเท่าไร และทำไมต้องระวังเชื้อราตั้งแต่ในแปลง
สรุปสั้น
- ถั่วลิสงสร้างฝักใต้ผิวดิน เชื้อรา Aspergillus flavus ที่อยู่ในดินจึงเข้าทำลายฝักได้ง่าย สารอะฟลาทอกซินในเมล็ดถั่วลิสงจึงสูงกว่าพืชอื่น [2]
- ปี 2560 ไทยปลูกถั่วลิสง 120,909 ไร่ ผลผลิตเฉลี่ย 304 กก./ไร่ ภาคใต้นิยมปลูกเป็นพืชแซมในสวนยางพารา ปาล์มน้ำมัน และไม้ผล [4]
- ผลผลิตแบ่งเป็น 2 ทาง: ฝักสดต้มขายภายใน 24 ชั่วโมง และฝักแห้งกะเทาะเปลือก ตากให้ความชื้นต่ำกว่า 9% [1]
ฝักสดกับฝักแห้ง
| ถั่วฝักสด (ต้ม) | ถั่วฝักแห้ง | |
|---|---|---|
| อายุเก็บเกี่ยว | 80–90 วัน [1] | 95–125 วัน ตามพันธุ์ ฤดูปลูก และสถานที่ [1] |
| พันธุ์ตัวอย่าง | ขอนแก่น 84-8 กาฬสินธุ์ 1 และ 2 [1] | ไทนาน 9 ขอนแก่น 5 84-7 9 [1] |
| ลักษณะ | ฝักขาวหรือฝักลาย เมล็ดมักมี 2–4 เมล็ด [1] | ฝักมักมี 2 เมล็ด เมล็ดสีชมพู [1] |
| หลังเก็บ | บรรจุกระสอบสะอาด ส่งตลาดภายใน 24 ชั่วโมง [1] | ตากบนแคร่ 3–5 วัน ให้ความชื้นต่ำกว่า 9% [1] |
ที่ภาคใต้ เกษตรกรนิยมปลูกถั่วลิสงเป็นถั่วต้ม พันธุ์ที่ปลูกกันมากคือ ไทนาน 9 และ สข.38 คิดเป็น 85% ของพื้นที่ปลูกถั่วลิสงในภาคใต้ [4] (บท พันธุ์ถั่วลิสง)
รอบการปลูกสั้นๆ
- เตรียมดิน และปลูก เมล็ดงอกมากกว่า 75% หยอด 2–3 เมล็ดต่อหลุม ลึก 5–8 ซม. [1] (บท เตรียมดิน อัตราเมล็ด และระยะปลูก)
- ออกดอกจนฝักและเมล็ดพัฒนา ราว 30–80 วัน เป็นช่วงที่ห้ามขาดน้ำ [1] (บท น้ำ พรวนดิน และพูนโคน)
- พรวนดินพูนโคน ราว 40 วัน ให้เข็มดอกแทงลงดินได้ [1]
- ใส่ยิปซัม ช่วงออกดอกถึงลงเข็ม ในแปลงที่ดินขาดแคลเซียม [3] (บท ปุ๋ย ไรโซเบียม ปูน และยิปซัม)
- เก็บเกี่ยว ฝักสด 80–90 วัน ฝักแห้ง 95–125 วัน [1] (บท เก็บเกี่ยว ตากฝัก และเก็บเมล็ดพันธุ์)
ปลูกที่ไหน
ภาคใต้นิยมปลูกถั่วลิสงเป็นพืชแซมในสวนยางพารา ปาล์มน้ำมัน ไม้ผลไม้ยืนต้น และในนาหลังเก็บเกี่ยวข้าว พื้นที่ปลูกมากอยู่ที่สงขลา พัทลุง และปัตตานี [4] งานทดสอบเพิ่มผลผลิตในฤดูแล้งอยู่ที่ชัยภูมิ [3] ปลูกได้ทั้งฤดูฝนและฤดูแล้ง ถ้าปลูกช่วงที่เหมาะสมผลผลิตและคุณภาพดีทั้งสองด้าน [4] (บท ปฏิทินปลูกฤดูแล้ง และบท ปฏิทินปลูกฤดูฝน)
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน กรมวิชาการเกษตร (กรกฎาคม 2563). เอกสารคำแนะนำ เทคโนโลยีการผลิตถั่วลิสง. doa.go.th ↗
- กรมวิชาการเกษตร. รู้จริงเรื่องพืชกับกรมวิชาการเกษตร: การจัดการเชื้อราและสารอะฟลาทอกซินเพื่อความปลอดภัยในระบบปลูก (ระดับเกษตรกรผู้ผลิต). doa.go.th ↗
- ศศิธร ประพรม และขจรวิทย์ พันธุ์ยางน้อย (ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรชัยภูมิ). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ทดสอบเทคโนโลยีการเพิ่มผลผลิตถั่วลิสงในพื้นที่จังหวัดชัยภูมิ (2554–2558). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗
- สมศักดิ์ แสงพระจันทร์ และคณะ (ศูนย์วิจัยพืชไร่สงขลา). รายงานผลงานเรื่องเต็ม: ศึกษาพันธุ์และฤดูปลูกที่เหมาะสมกับถั่วลิสงฝักต้มในจังหวัดสงขลา (ตุลาคม 2560–กันยายน 2563). กรมวิชาการเกษตร. doa.go.th ↗