การจัดสรรโพแทสเซียมต่อเสถียรภาพการสังเคราะห์แสงและการสะสมแป้งในเมล็ดข้าวนาปรัง: กลไก Source–Sink ภายใต้ความเครียดอุณหภูมิสูง

บทคัดย่อ
ข้าวนาปรังในประเทศไทยมักเผชิญอุณหภูมิสูงและความผันผวนของความชื้นในช่วงตั้งท้อง–ออกรวง ซึ่งเป็นระยะวิกฤตของการกำหนดจำนวนและน้ำหนักเมล็ด งานวิจัยด้านสรีรวิทยาพืชชี้ว่า “โพแทสเซียม (K)” มีบทบาทสำคัญต่อเสถียรภาพของการสังเคราะห์แสง การควบคุมปากใบ และการเคลื่อนย้ายคาร์โบไฮเดรตจากแหล่งผลิต (source) ไปยังแหล่งสะสม (sink) ขณะที่แมกนีเซียม (Mg) สนับสนุนโครงสร้างคลอโรฟิลล์ และสังกะสี (Zn) เป็นโคแฟกเตอร์ของเอนไซม์ในกระบวนการสังเคราะห์แป้ง บทความนี้วิเคราะห์กลไกเชิงระบบ (system thinking) เพื่ออธิบายว่าการจัดการธาตุอาหารอย่างแม่นยำสามารถยืดอายุใบธง เพิ่มประสิทธิภาพการสะสมแป้ง และยกระดับน้ำหนักเมล็ดได้อย่างไร

บทนำ
ระยะตั้งท้อง–ออกรวงเป็นช่วงที่ข้าวเปลี่ยนผ่านจากการสร้างโครงสร้างพืช ไปสู่การสะสมผลผลิตเชิงปริมาณและคุณภาพ หากระบบใบโดยเฉพาะ “ใบธง (flag leaf)” เสื่อมสภาพเร็ว จะทำให้ช่วงเวลาการสะสมแป้งสั้นลง ส่งผลโดยตรงต่อน้ำหนักเมล็ดและเปอร์เซ็นต์ข้าวเต็มเมล็ด ภายใต้สภาพอุณหภูมิสูง การจัดสมดุล K–Mg–Zn จึงมีความสำคัญยิ่งต่อการรักษาประสิทธิภาพการสังเคราะห์แสงและการขนส่งน้ำตาล

วิเคราะห์เชิงสรีรวิทยา
1) บทบาทของโพแทสเซียม (K) ต่อปากใบและแรงดันออสโมติก
โพแทสเซียมเป็นไอออนหลักในกระบวนการเปิด–ปิดปากใบ มีผลต่อแรงดันเต่ง (turgor pressure) ของเซลล์คุมปากใบ การมี K เพียงพอช่วยให้ปากใบตอบสนองต่อแสงได้ดี ลดการสูญเสียน้ำเกินจำเป็น และคงอัตราการสังเคราะห์แสงสุทธิ (Pn) ภายใต้อุณหภูมิสูง นอกจากนี้ K ยังเกี่ยวข้องกับการสร้างและเคลื่อนย้ายซูโครสผ่านท่อลำเลียง (phloem loading) ซึ่งเป็นกลไกหลักของการส่งผ่านพลังงานสู่เมล็ด
2) Mg กับเสถียรภาพของคลอโรฟิลล์
Mg เป็นองค์ประกอบศูนย์กลางของโมเลกุลคลอโรฟิลล์ มีบทบาทต่อการดูดกลืนพลังงานแสงและการถ่ายโอนอิเล็กตรอนในระบบ PSII การขาด Mg ทำให้ใบซีด ประสิทธิภาพการสังเคราะห์แสงลดลง และเกิดการเสื่อมของใบธงเร็วขึ้น
3) Zn กับเอนไซม์ในกระบวนการสร้างแป้ง
Zn ทำหน้าที่เป็นโคแฟกเตอร์ของเอนไซม์หลายชนิด เช่น carbonic anhydrase และเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์แป้ง (starch synthase pathway) การมี Zn เพียงพอจึงช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการเปลี่ยนซูโครสเป็นแป้งในเอนโดสเปิร์มของเมล็ด

กลไก Source–Sink ภายใต้ความเครียดอุณหภูมิสูง
เมื่ออุณหภูมิสูงเกิน 35°C กระบวนการสังเคราะห์แสงมักลดลง ขณะที่การหายใจเพิ่มขึ้น หากไม่มี K เพียงพอ การเคลื่อนย้ายคาร์โบไฮเดรตจะติดขัด ทำให้เมล็ดสะสมแป้งไม่เต็มศักยภาพ การเสริม K ร่วมกับ Mg และ Zn ในช่วงตั้งท้อง–ออกรวง จึงช่วย
คงประสิทธิภาพใบธง
เพิ่มอัตราการเคลื่อนย้ายซูโครส
ยืดระยะเวลาการสะสมแป้ง (grain filling duration)
เพิ่มน้ำหนักพันเมล็ดและความสม่ำเสมอของรวง

แนวทางการจัดการธาตุอาหารเชิงระบบ
ระยะ 0–60 วัน (แตกกอ–สร้างโครงสร้างใบ)
ควรมุ่งสร้างพื้นที่ใบและระบบสังเคราะห์แสงที่แข็งแรง
แนะนำ:
ปุ๋ยทางใบ FK-1 (20-20-20 + Mg + Zn)
อัตราใช้: ถุง NPK 25–50 กรัม + ถุง Mg+Zn 25–50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นทางใบ
หลีกเลี่ยงการฉีดช่วงดอกบาน
ข้อมูลสั่งซื้อ FK-1
1 กล่อง (2 กก.) ราคา 890 บาท
โปรฯ 3 กล่อง 2,599 บาท
โปรฯ 5 กล่อง 3,999 บาท
ส่งฟรี เก็บเงินปลายทาง
สั่งซื้อทักแชท หรือ โทร 090-592-8614

ระยะตั้งท้อง–ออกรวง (60 วันขึ้นไป)
เปลี่ยนกลยุทธ์สู่การเร่งสะสมแป้งและเพิ่มน้ำหนักเมล็ด
แนะนำ:
ปุ๋ยทางใบ FK-3R (5-10-40 + Mg + Zn)
สูตรโพแทสเซียมสูง 40%
อัตราใช้: ถุง NPK 25–50 กรัม + ถุง Mg+Zn 25–50 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ฉีดพ่นทางใบ
ข้อมูลสั่งซื้อ FK-3R
1 กล่อง (2 กก.) ราคา 950 บาท
โปรฯ 3 กล่อง 2,799 บาท
โปรฯ 5 กล่อง 4,299 บาท
ส่งฟรี เก็บเงินปลายทาง
สั่งซื้อทักแชท หรือ โทร 090-592-8614

สรุป
ภายใต้บริบทนาปรังที่เผชิญอุณหภูมิสูง การจัดการโพแทสเซียมอย่างแม่นยำร่วมกับ Mg และ Zn คือหัวใจของการรักษาเสถียรภาพการสังเคราะห์แสงและการสะสมแป้งในเมล็ด กลไก Source–Sink จะทำงานได้เต็มประสิทธิภาพเมื่อระบบใบแข็งแรงตั้งแต่ระยะแรก และได้รับการสนับสนุนโพแทสเซียมสูงในช่วงสร้างผลผลิต การจัดการแบบเป็นลำดับขั้นจาก FK-1 สู่ FK-3R จึงสอดคล้องกับสรีรวิทยาข้าว และช่วยเพิ่มน้ำหนักเมล็ดอย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง (ตัวอย่าง)
Marschner, P. (2012). Marschner’s Mineral Nutrition of Higher Plants.
Taiz, L., & Zeiger, E. (2015). Plant Physiology and Development.
Cakmak, I. (2005). The role of potassium in alleviating abiotic stress in plants. Journal of Plant Nutrition.
Zhao, D. et al. (2018). Potassium application effects on rice grain filling under heat stress. Field Crops Research.