บทที่ 8 · ช่วงที่ 4 แก้ปัญหาในแปลง
โรคแมลงโกโก้: กิ่งแห้ง (VSD) ผลเน่าดำ มวนโกโก้ หนอนเจาะผล หนูและกระรอก และสารที่เอกสารระบุ
โรคกิ่งแห้งและโรคผลเน่าดำโกโก้เกิดจากอะไร จัดการอย่างไร มวนโกโก้ หนอนเจาะลำต้น หนอนเจาะผล หนูและกระรอกทำลายผลอย่างไร และสารที่เอกสารระบุ
สรุปสั้น
- โรคกิ่งแห้ง (VSD) ตัดกิ่งเลยแนวสีน้ำตาลในท่อน้ำอย่างน้อย 30 ซม. อย่างน้อยเดือนละครั้งเมื่อพบอาการ [1]
- โรคผลเน่าดำเกิดช่วงฝน ความชื้นสูง ให้น้ำที่โคนไม่ใช้สปริงเกลอร์เหนือทรงพุ่ม เก็บผลโรคไปทำลาย [1]
- มวนโกโก้เป็นแมลงสำคัญที่สุด พบมาก ต.ค.–มี.ค. ผลเสียหาย 42% ตามการศึกษาในไทย ข้อมูลไทย [1]
หนังสือ กวก. เน้นการจัดการแปลงและชีววิธีมากกว่าสารเคมี เพราะแมลงบางชนิดอยู่ในกิ่ง ฉีดยาไม่ถึง [1] เอกสารที่ใช้ระบุแมลงศัตรูโกโก้ในไทยมากกว่า 30 ชนิด [1]
โรคสำคัญ
โรคกิ่งแห้ง (Vascular Streak Dieback)
- อาการ ใบที่ 3–4 จากปลายยอดซีดเหลือง มีจุดกลมสีเขียวบนใบเหลือง ใบหลุดร่วงง่ายเมื่อสัมผัส ปลายกิ่งโตช้า ใบเล็กเรียวแหลม ผ่ากิ่งพบเส้นสีน้ำตาลในท่อน้ำ เปลือกมีตุ่มเล็กกระจาย [1]
- การแพร่ สปอร์เชื้อรา Ceratobasidium theobromae แพร่ทางลมช่วงกลางคืน เข้าทางใบอ่อน ต้นกล้าแสดงอาการใน 6 สัปดาห์ ต้นโตใน 8–16 สัปดาห์ [1]
- จัดการ ตัดกิ่งเลยจุดสิ้นสุดแนวสีน้ำตาลอย่างน้อย 30 ซม. อย่างน้อยเดือนละครั้ง ซึ่งเป็นวิธีที่ควบคุมได้ดีที่สุด กิ่งที่ตัดไม่ต้องเผาหรือขนออก เพราะเชื้อตายเร็วในพืชที่ตายแล้ว ไม่ควรนำกล้าจากแหล่งที่เป็นโรคไปปลูกที่ใหม่ ควรปลูกจากเมล็ดหรือผล [1] พ่นสารเคมีทำได้ยากเพราะต้องพ่นทุกครั้งที่แตกยอดอ่อน [1]
- ชุมพร 1 ทนโรคกิ่งแห้งค่อนข้างสูง ข้อมูลไทย [1][2] Trichoderma asperellum ผสมปุ๋ยหมักมีแนวโน้มลดโรค (อ้างงานต่างประเทศ) ต่างประเทศ [1]
โรคผลเน่าดำ (Black pod, Phytophthora palmivora)
- อาการ จุดฉ่ำน้ำบนผิวผล ใน 2 วันที่ความชื้นสูง เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแล้วดำ ขยายราว 12 มม. ต่อวัน ผลดำทั้งผลใน 14 วัน พบมากกับผลยาวตั้งแต่ 4 นิ้ว และมักพบที่ผลต่ำกว่า 2 ม. จากพื้น [1] ผลอ่อนที่เป็นจะเน่าตาย ผลแก่ที่เชื้อยังไม่ถึงเมล็ดยังนำเมล็ดไปหมักได้ แต่ถ้าเข้าถึงเมล็ดจะใช้ไม่ได้ [1]
- การแพร่ ระบาดช่วงฝน ความชื้นสัมพัทธ์สูง ดินเป็นแหล่งสะสม สปอร์แพร่ด้วยน้ำฝน มด และสัตว์ ข้อมูลไทย [1]
- จัดการ ให้น้ำที่โคนหรือตามท่อ หลีกเลี่ยงสปริงเกลอร์ ตัดแต่งให้ทรงพุ่มโปร่ง เก็บผลสุก เก็บผลและเปลือกที่เป็นโรคไปเผาทำลาย [1] ถ้าใช้สารเคมี หนังสือระบุสลับสารดูดซึม (เมทาแลกซิล ฟอสอีทิล-อลูมิเนียม) กับสารทองแดง (คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์) เพื่อกันเชื้อดื้อสาร ไม่ระบุอัตรา [1]
- ชุมพร 1 ทนโรคผลเน่าดำปานกลาง ข้อมูลไทย [2] STDF บันทึกว่าเกษตรกรที่ไม่พ่นคุมมวนต้นฤดู มักผสมยาฆ่าแมลงกับยาป้องกันผลเน่าดำในหน้าฝน บางรายถึง 16 ครั้ง และแนะนำพ่นเจาะจงคุมมวน 2–3 ครั้งช่วงต้นฤดูแทน ต่างประเทศ [4]
โรคอื่น
- ผลเน่าสีน้ำตาล (Botryodiplodia) พบกับผลที่หนู แมลง กระรอก หรือชะมดกัดเป็นแผล ป้องกันด้วยการกันสัตว์และเผาผลที่เป็นโรค [1]
- ผลเน่าแอนแทรคโนส (Colletotrichum) เก็บผลเป็นโรคเผา พ่นสารทองแดงได้ [1]
- เส้นด้ายขาว (Thread blight, Marasmius) พบเมื่อฝนชุกและร่มทึบ เส้นใยขาวคลุมกิ่งและใบ ตัดแต่งให้โปร่ง ตัดกิ่งต่ำกว่าจุดที่พบอย่างน้อย 30 ซม. นำออกนอกแปลงเผา ล้างเครื่องมือด้วยน้ำยาฟอกขาวหลังตัด และพ่นสารทองแดงเมื่อระบาดมาก [1]
แมลงและสัตว์ศัตรู
| ศัตรู | ทำลาย | วิธีที่หนังสือไทยระบุ [1] |
|---|---|---|
| มวนโกโก้ (Helopeltis collaris) | ดูดผลอ่อนและยอดอ่อน ผลดำแห้งร่วง แผลเป็นทางให้เชื้อราเข้า พบมากช่วงตุลาคม–มีนาคม ขนาดผลที่เสียหายมากคือไม่เกิน 5–7 ซม. ผลถูกทำลาย 50% ของพื้นที่ผิวเริ่มกระทบน้ำหนักเมล็ด | ตัดแต่งให้โปร่ง เก็บผลตกค้างหลังฤดู ไม่ปลูกพืชอาศัย (ชา อะโวคาโด ฝรั่ง มะม่วงหิมพานต์) ใกล้แปลง มดแดงช่วยจับตัวอ่อน ถ้าจำเป็นพ่นเมื่อผลเล็กกว่า 5–7 ซม. ราว 70% ของสวน เน้นผลและยอดอ่อน พ่น 1 ครั้ง ซ้ำทุก 14 วันอีก 2 ครั้ง พ่นต้นละ 1–5 ลิตร |
| หนอนเจาะลำต้น (Zeuzera coffeae) | เจาะกิ่งและลำต้น พบกับกาแฟ ชา ลิ้นจี่ ฝ้าย ส้ม ลองกอง สัก | ตรวจกิ่งมีไข่หรือหนอน ตัดกิ่งเผาทำลาย |
| หนอนเจาะผลโกโก้ (Carmenta sp.) | เจาะเปลือกผล ขับมูลออกที่รอยเจาะ เป็นทางให้โรคเข้า พบรายงานครั้งแรกในไทยที่ชุมพร | ห่อผลอายุราว 3 เดือนด้วยถุงพลาสติก ได้ผลดี แต่สิ้นเปลืองแรงงานและทำยากถ้าต้นสูง ศูนย์ชุมพรใช้วิธีนี้ในแปลงทดลอง ข้อมูลไทย [3] ชีววิธี (เชื้อราขาว มดดำโกโก้ แตนเบียน) ตัดและทำลายผลเสีย ไม่ขนผลจากแหล่งระบาด |
| ด้วงกินใบ | พบ 14 ชนิดในภาคใต้ กัดกินใบเป็นรู | เอกสารไม่ระบุวิธีเฉพาะที่อ่านได้ชัดเจน |
| เพลี้ยแป้ง เพลี้ยอ่อน เพลี้ยไฟ | ดูดยอดอ่อน ใบ ผล เพลี้ยอ่อนสำคัญกับต้นเล็ก เพลี้ยแป้งบางชนิดเป็นพาหะไวรัส | เก็บทำลาย อนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติ |
| หนู กระรอก | กัดผลเป็นรูกลมเข้าไปกินเยื่อหุ้มเมล็ด ทิ้งเมล็ดไว้บนดิน กระรอกระบาดช่วงแล้งและผลใกล้เก็บ | กำจัดแหล่งหลบซ่อน (หญ้ารก ทางมะพร้าวกอง) ตัดต้นไม้ริมแปลงที่ติดป่า แผ่นสังกะสีเรียบกว้าง 30–35 ซม. พันลำต้นสูงจากพื้น 1 ม. กับดัก เสียงไล่ เก็บเกี่ยวถี่ทุก 1–2 สัปดาห์ลดความเสียหาย และอนุรักษ์นกแสก เหยี่ยว งู |
- ไม่ใช้สารฆ่าแมลงชนิดเดียวนานเกินไปเพราะแมลงดื้อได้ [1]
- เหยื่อโปรโตซัวฆ่าหนู (Sarcocystis singaporensis) 20–25 ก้อน/ไร่ วางเมื่อพบหนูเพิ่มและรอยทำลายมาก ห่างกัน 15–20 วัน ห้ามเปียกน้ำ [1] เหยื่อพิษชนิดต้านการแข็งตัวของเลือดใช้เมื่อผลเริ่มขนาดนิ้วหัวแม่มือ เกินครึ่งสวน แต่เป็นอันตรายต่อสัตว์อื่น ให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรก่อน [1]
แหล่งอ้างอิง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (กันยายน 2564). การจัดการความรู้ เทคโนโลยีการผลิตโกโก้ (ปานหทัย นพชินวงศ์ และคณะ) ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร 128 หน้า (รวบรวมจากงานไทยและต่างประเทศ ไม่ระบุแหล่งของทุกตัวเลข) doa.go.th ↗
- ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (2564–2565). คู่มือการผลิตพันธุ์โกโก้ลูกผสมชุมพร 1 doa.go.th ↗
- ปานหทัย นพชินวงศ์, อรวินทินี ชูศรี, สุรีรัตน์ ปัญญาโตนะ, ทิพยา ไกรทอง และเสรี อยู่สถิตย์ (2564). โครงการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตโกโก้. รายงานโครงการวิจัย กรมวิชาการเกษตร (ทดลองที่ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร ปี 2560–2564) info.doa.go.th ↗
- STDF/CABI/ICCO (2014). CocoaSafe: Capacity Building and Knowledge Sharing in SPS in Cocoa in Southeast Asia (STDF/PG/381), Training of Master Facilitators (TOMF) Training Manual (ข้อมูลมาเลเซีย อินโดนีเซีย) standardsfacility.org ↗