ระบบท่อลำเลียงอาหารของทุเรียน: บทบาทของ phloem ต่อการพัฒนาดอกและผล

### บทคัดย่อ

ระบบท่อลำเลียงอาหารหรือ phloem เป็นโครงสร้างสำคัญที่กำหนดศักยภาพการออกดอกและการพัฒนาผลของทุเรียน บทความนี้อธิบายกลไกการลำเลียงคาร์โบไฮเดรต ฮอร์โมน และสารควบคุมการเจริญผ่านระบบ phloem วิเคราะห์ความสัมพันธ์กับความสม่ำเสมอของดอก การติดผล และคุณภาพผลผลิต พร้อมเสนอแนวทางการจัดการสวนโดยอิงหลักสรีรวิทยาพืชอย่างเป็นระบบ

---

### บทนำ

ในสวนทุเรียนทั่วไป มักให้ความสำคัญกับราก ใบ และปุ๋ย แต่กลับมองข้าม “ระบบท่อลำเลียงอาหาร” ซึ่งเป็นตัวเชื่อมทุกอวัยวะเข้าด้วยกัน แม้ใบจะสังเคราะห์แสงได้ดี แต่หาก phloem ทำงานไม่สมบูรณ์ พลังงานก็ไม่สามารถส่งไปยังดอกและผลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น ระบบ phloem จึงเป็นโครงข่ายพลังงานที่แท้จริงของต้นทุเรียน และเป็นตัวกำหนดศักยภาพผลผลิตในระดับโครงสร้างภายใน

---

### โครงสร้างและหน้าที่ของ phloem ในทุเรียน

phloem ประกอบด้วย

* sieve tube elements สำหรับลำเลียงน้ำตาล
* companion cells สำหรับควบคุมเมตาบอลิซึม
* phloem parenchyma สำหรับสะสมอาหารชั่วคราว

หน้าที่หลักคือการลำเลียงคาร์โบไฮเดรตจากใบแก่ไปยังอวัยวะที่เป็นแหล่งใช้พลังงาน เช่น

* ตาดอก
* ดอก
* ผล
* ราก
* กิ่งอ่อน

การลำเลียงนี้เป็นแบบสองทิศทาง ขึ้นกับแรงดันออสโมติกและความต้องการพลังงานของแต่ละอวัยวะ

---

### Phloem กับการพัฒนาตาดอก

ตาดอกทุเรียนต้องได้รับคาร์โบไฮเดรตอย่างต่อเนื่องเพื่อเปลี่ยนโครงสร้างจากเนื้อเยื่อเจริญเป็นโครงสร้างดอก

หาก phloem ส่งพลังงานไม่สม่ำเสมอ จะเกิดผลดังนี้

* ตาดอกหยุดพัฒนา
* ดอกออกไม่พร้อมกัน
* ดอกบางตำแหน่งฝ่อ

ในทางสรีรวิทยา ตาดอกไม่ได้แข็งแรงพอจะดึงพลังงานเอง จึงต้องพึ่งพาประสิทธิภาพของระบบ phloem โดยตรง

---

### Phloem กับการติดผลและการคงสภาพผลอ่อน

หลังการผสมเกสร ผลอ่อนจะกลายเป็น sink ที่ต้องการพลังงานสูงมาก หาก phloem ไม่สามารถส่งน้ำตาลได้เพียงพอ

* ผลจะร่วงง่าย
* การเจริญหยุดชะงัก
* ขนาดผลไม่สม่ำเสมอ

ผลที่ได้รับพลังงานสม่ำเสมอผ่าน phloem จะมีการแบ่งเซลล์และขยายเซลล์อย่างต่อเนื่อง ส่งผลต่อขนาดและรูปทรงผลในระยะยาว

---

### การแข่งขันในระบบ phloem

ในช่วงเดียวกัน phloem ต้องลำเลียงพลังงานให้กับ

* ยอดอ่อน
* ราก
* ดอก
* ผล

เมื่อเกิดการแข่งขัน อวัยวะที่มีแรงดึงสูงกว่า เช่น ยอดอ่อน จะดึงพลังงานไปจากดอกและผล ทำให้ดอกและผลเสียเปรียบโดยตรง

นี่คือสาเหตุที่สวนทุเรียนซึ่งแตกใบพร้อมติดผล มักมีปัญหาผลเล็กและหลุดร่วงสูง

---

### ปัจจัยที่ทำให้ phloem ทำงานด้อยประสิทธิภาพ

ปัจจัยสำคัญ ได้แก่

* ความเครียดจากน้ำ
* อุณหภูมิสูงหรือต่ำผิดปกติ
* การบาดเจ็บของกิ่งและลำต้น
* ความไม่สมดุลของธาตุอาหาร
* ความชราของเนื้อเยื่อท่อลำเลียง

phloem เป็นเนื้อเยื่อมีชีวิต หากถูกกระทบซ้ำๆ ประสิทธิภาพการลำเลียงจะลดลงโดยไม่แสดงอาการชัดเจนภายนอก

---

### ความสัมพันธ์ระหว่าง phloem กับคุณภาพผลทุเรียน

การสะสมแป้ง น้ำตาล และสารประกอบรสชาติในผลทุเรียน ล้วนขึ้นกับการลำเลียงผ่าน phloem

ผลที่ได้รับพลังงานไม่สม่ำเสมอจะมีลักษณะ

* เนื้อไม่เต็ม
* รสชาติไม่สม่ำเสมอ
* เนื้อแฉะหรือแห้งเกินไป

ในทางตรงข้าม ระบบ phloem ที่สมบูรณ์จะช่วยให้ผลสะสมสารอาหารอย่างต่อเนื่องจนถึงระยะสุก

---

### การประยุกต์ใช้ในสวนทุเรียน

จากหลักสรีรวิทยา แนวทางปฏิบัติที่สอดคล้อง ได้แก่

* รักษาใบแก่ให้มีประสิทธิภาพสูง
* ลดการแตกยอดในช่วงติดดอกและติดผล
* หลีกเลี่ยงการสร้างบาดแผลบนกิ่งและลำต้น
* จัดการน้ำให้สม่ำเสมอเพื่อลดความเครียดของ phloem
* ควบคุมสมดุลพลังงานในต้นทั้งระบบ

การดูแล phloem คือการดูแล “เส้นเลือดใหญ่” ของต้นทุเรียน

---

### สรุป

phloem ไม่ได้เป็นเพียงท่อลำเลียงอาหาร แต่เป็นระบบควบคุมพลังงานที่กำหนดความสำเร็จของการออกดอก การติดผล และคุณภาพผลทุเรียนในทุกระยะ การเข้าใจบทบาทของ phloem ทำให้การจัดการสวนทุเรียนก้าวจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การควบคุมระบบสรีรวิทยาทั้งต้นอย่างเป็นวิทยาศาสตร์

---

### เอกสารอ้างอิง

Taiz, L., Zeiger, E., Møller, I. M., & Murphy, A. (2015). Plant Physiology and Development. Sinauer Associates.

Evert, R. F. (2006). Esau’s Plant Anatomy. Wiley-Interscience.

Ho, L. C. (1988). Metabolism and compartmentation of imported sugars in sink organs. Annual Review of Plant Physiology.

Goldschmidt, E. E. (2013). The carbohydrate balance of fruit trees. Scientia Horticulturae.

---

#ทุเรียน #สรีรวิทยาพืช #phloem #การออกดอกทุเรียน #การติดผลทุเรียน #ไม้ผลเศรษฐกิจ #ฟาร์มเกษตร