การแข่งขันคาร์โบไฮเดรต ระหว่างยอดอ่อนกับตาดอกทุเรียน

---

### บทคัดย่อ

การออกดอกของทุเรียนขึ้นอยู่กับการจัดสรรคาร์โบไฮเดรตภายในต้นอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ในหลายสภาพสวนพบว่าต้นทุเรียนแตกยอดอ่อนต่อเนื่องแทนการพัฒนาตาดอก บทความนี้อธิบายกลไกการแข่งขันคาร์โบไฮเดรตระหว่างยอดอ่อนกับตาดอกในมุมมองสรีรวิทยาพืช วิเคราะห์บทบาทของระบบ sink–source ระบบลำเลียงอาหาร และสมดุลธาตุอาหาร เพื่อทำความเข้าใจรากฐานของปัญหาและแนวทางจัดการเชิงระบบ

---

### บทนำ

ทุเรียนเป็นพืชที่มีความต้องการพลังงานสูงในช่วงเปลี่ยนระยะจากการเจริญทางลำต้นสู่ระยะสืบพันธุ์ ความสำเร็จของการออกดอกจึงไม่ขึ้นกับการกระตุ้นตาดอกเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับความสามารถของต้นในการจัดสรรคาร์โบไฮเดรตให้เพียงพอแก่ตาดอก ในทางปฏิบัติ ความล้มเหลวของการออกดอกจำนวนมากเกิดจากการแข่งขันพลังงานภายในต้นโดยไม่รู้ตัว

---

### แนวคิด sink–source ในทุเรียน

ใบแก่ทำหน้าที่เป็นแหล่งผลิตพลังงานหรือ source ขณะที่ยอดอ่อน ช่อดอก และตาดอก ทำหน้าที่เป็น sink ซึ่งต้องการพลังงานเพื่อการพัฒนา

ยอดอ่อนเป็น sink ที่มีอัตราการใช้คาร์โบไฮเดรตสูงมาก เนื่องจากต้องใช้พลังงานสำหรับการแบ่งเซลล์ การยืดตัว และการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ขณะที่ตาดอกต้องการพลังงานในปริมาณสูงเช่นกัน แต่มีความสามารถในการแข่งขันต่ำกว่าในเชิงสรีรวิทยา

เมื่อยอดอ่อนเกิดพร้อมหรือเกิดถี่ ตาดอกจะถูกลดลำดับความสำคัญโดยอัตโนมัติ

---

### กลไกการแข่งขันคาร์โบไฮเดรต

คาร์โบไฮเดรตที่สังเคราะห์จากใบถูกลำเลียงผ่านโฟลเอ็มไปยัง sink ตามความต้องการเชิงแรงดันออสโมติก

ยอดอ่อนสร้างแรงดึงคาร์โบไฮเดรตสูงกว่า เนื่องจากมีอัตราการเผาผลาญและการแบ่งเซลล์รวดเร็ว ส่งผลให้
คาร์โบไฮเดรตส่วนใหญ่ถูกดึงไปเลี้ยงยอด
ตาดอกได้รับพลังงานไม่เพียงพอ
การพัฒนาของโครงสร้างดอกหยุดชะงัก
ตาดอกเสื่อมหรือเปลี่ยนเป็นตาใบในระยะต่อมา

ปรากฏการณ์นี้ทำให้ต้นทุเรียนดูสมบูรณ์ทางใบ แต่ล้มเหลวทางการออกดอก

---

### บทบาทของฮอร์โมนต่อการแข่งขัน

ยอดอ่อนผลิตออกซินและจิบเบอเรลลินในระดับสูง ฮอร์โมนทั้งสองชนิดนี้
ส่งเสริมการเจริญทางลำต้น
ยับยั้งการเปลี่ยนผ่านสู่ระยะสืบพันธุ์
เพิ่มความสามารถในการดึงคาร์โบไฮเดรตของยอด

ในขณะที่ตาดอกต้องอาศัยสมดุลของไซโตไคนินและกรดแอบไซซิกเพื่อเข้าสู่กระบวนการพัฒนา เมื่อฮอร์โมนจากยอดอ่อนครอบงำระบบ ตาดอกจึงเสียเปรียบทั้งด้านพลังงานและสัญญาณชีวภาพ

---

### สมดุลธาตุอาหารกับทิศทางการแข่งขัน

ไนโตรเจนในระดับสูงกระตุ้นการแตกยอดและเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของยอดอ่อน

ในทางกลับกัน
ฟอสฟอรัสจำเป็นต่อพลังงานของตาดอก
โพแทสเซียมจำเป็นต่อการเคลื่อนย้ายน้ำตาล
แมกนีเซียมจำเป็นต่อการสังเคราะห์คาร์โบไฮเดรต
สังกะสีจำเป็นต่อเอนไซม์การแบ่งเซลล์ในตาดอก

เมื่อธาตุเหล่านี้ไม่สมดุล ระบบจะเอื้อให้ยอดอ่อนชนะการแข่งขันโดยธรรมชาติ

---

### ผลกระทบต่อโครงสร้างผลผลิต

การแข่งขันคาร์โบไฮเดรตที่ไม่สมดุลทำให้เกิด
การออกดอกน้อย
ดอกไม่สมบูรณ์
ดอกร่วงง่าย
การติดผลต่ำ
และผลผลิตไม่เสถียรในระยะยาว

ที่สำคัญ ปัญหานี้มักไม่สามารถแก้ได้ด้วยการกระตุ้นดอกเพียงอย่างเดียว หากยังปล่อยให้การแข่งขันภายในต้นดำรงอยู่

---

### มุมมองเชิงจัดการสวน

แนวคิดสำคัญคือ การลดความสามารถในการแข่งขันของยอดอ่อน และเพิ่มศักยภาพการสะสมคาร์โบไฮเดรตของต้น

การจัดการจึงควรมุ่งไปที่
การควบคุมจังหวะการแตกใบ
การสร้างใบคุณภาพสูงแทนจำนวนใบ
การรักษาสมดุลธาตุอาหาร
การสะสมพลังงานก่อนระยะออกดอก

เป้าหมายไม่ใช่การหยุดยอด แต่คือการทำให้ตาดอกมีสถานะ sink ที่แข็งแรงกว่ายอด

---

### สรุป

การแข่งขันคาร์โบไฮเดรตระหว่างยอดอ่อนกับตาดอกเป็นกลไกหลักที่กำหนดความสำเร็จของการออกดอกทุเรียน เมื่อยอดอ่อนครอบงำระบบ ตาดอกจะขาดพลังงานและสัญญาณชีวภาพที่จำเป็นต่อการพัฒนา

การแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนจึงต้องมองทุเรียนเป็นระบบพลังงานทั้งต้น ไม่ใช่เพียงการกระตุ้นดอกเฉพาะจุด เมื่อสมดุล sink–source ถูกจัดการอย่างถูกต้อง ต้นทุเรียนจะเปลี่ยนผ่านสู่ระยะสืบพันธุ์ได้อย่างมั่นคงและมีคุณภาพ

---

### อ้างอิง

Taiz, L., Zeiger, E., Møller, I. M., & Murphy, A. (2015). Plant Physiology and Development. Sinauer Associates.
Marschner, P. (2012). Mineral Nutrition of Higher Plants. Academic Press.
Goldschmidt, E. E. (2013). Carbohydrate supply as a critical factor for fruit development. HortScience.
สำนักงานวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตร้อน. (2564). สรีรวิทยาทุเรียนเชิงระบบ.

---

#ทุเรียน #สรีรวิทยาพืช #คาร์โบไฮเดรต #แตกใบไม่ออกดอก #โภชนาการพืช #ไม้ผลเศรษฐกิจ #ฟาร์มเกษตร