บทที่ 7 · ช่วงที่ 5 เก็บเกี่ยวและขาย
เก็บเกี่ยวพริกไทย: อ่อน ดำ ขาว เก็บเมื่อไหร่ ตากให้ความชื้นต่ำกว่า 10% ความปลอดภัยอาหาร และราคาที่เกษตรกรขายได้
เก็บพริกไทยอ่อน พริกไทยดำ พริกไทยขาวเมื่อไหร่ ตากแห้งอย่างไร ลวกน้ำร้อนต้องทำไหม ความชื้นเท่าไรปลอดภัย และราคาที่เกษตรกรขายได้
สรุปสั้น
- จันทบุรีเก็บเกี่ยวราวกลาง ม.ค.–มี.ค. เก็บทั้งค้างแล้วคัดเป็นพริกไทยอ่อนสดกับพริกไทยแก่ ข้อมูลไทย [1]
- พริกไทยดำ: เก็บเมื่อผลแก่เต็มที่แล้วตากแดด ส่วนพริกไทยขาว: เก็บเมื่อเปลือกเหลืองส้มหรือแดงเกินครึ่งช่อ แล้วหมักแช่น้ำ ข้อมูลไทย [1]
- ตากให้ความชื้นต่ำกว่า 10% ก่อนเก็บ ความชื้น 12% ขึ้นไปเสี่ยงเชื้อราและสารพิษ ต่างประเทศ [3]
เก็บเมื่อไหร่ ทำอะไร
| ผลิตภัณฑ์ | เก็บเมื่อ | ที่มา |
|---|---|---|
| พริกไทยอ่อนสด (ซีลอน) | ผลอายุ 4–5 เดือนหลังติดผล | ข้อมูลไทย [1] |
| พริกไทยดำ (ซาราวัค) | ผลแก่เต็มที่ ไม่ต้องรอสุก แล้วตากแดด (ผลอายุ 6–7 เดือนหลังติดผล) | ข้อมูลไทย [1] |
| พริกไทยขาว | เปลือกเหลืองส้มหรือแดงเกินครึ่งช่อ แล้วหมักแช่น้ำลอกเปลือก | ข้อมูลไทย [1] |
| พริกไทยดำ (อินเดีย) | 7–8 เดือนหลังออกดอก เก็บเมื่อมี 1–2 ผลในช่อเปลี่ยนจากเหลืองเป็นแดง | ต่างประเทศ [3] |
| พริกไทยขาว (อินเดีย) | ผลสุกเต็มที่ | ต่างประเทศ [3] |
| พริกไทยแห้งเขียว สกัดน้ำมัน (อินเดีย) | ก่อนแก่ 10–15 วัน (แห้งเขียว) หรือ 15–20 วัน (สกัดน้ำมันหอมระเหยและโอเลโอเรซิน) | ต่างประเทศ [3] |
- รอบเก็บของเกษตรกรจันทบุรี เริ่มราวกลางเดือนมกราคม แล้วเก็บรอบที่ 2 ในกุมภาพันธ์ และรอบที่ 3 ในมีนาคม เก็บทั้งค้าง แล้วนำเมล็ดมาคัดขายเป็น 2 ระดับ คือพริกไทยอ่อนขายสดกับพริกไทยแก่ไปแปรรูปเป็นดำหรือขาว ข้อมูลไทย [1]
- อีกตอนของรายงาน เล่าว่าเก็บ 2 รอบ คือ มกราคม (ผลแก่ถึงสุกทำพริกไทยดำ) และต้นมีนาคมเก็บทั้งหมดตั้งแต่อ่อนถึงสุกแดง ผลที่แก่หรือสุกบ่มทิ้งไว้ 3–4 คืน แล้วเข้าเครื่องแยกซังกับเมล็ด นำเมล็ดไปทำพริกไทยขาว จำนวนรอบจึงต่างกันระหว่างสองตอนของรายงาน ให้ถือเป็น 2–3 รอบ ข้อมูลไทย [1]
- หลังเก็บเสร็จตัดแต่งกิ่งและเริ่มบำรุงต้น (บท ปุ๋ย น้ำ และการบำรุงต้น)
ตากแห้งและเก็บรักษา
- นวดแยกผลออกจากช่อ ด้วยเครื่องนวด เอกสารอินเดียระบุว่ามีเครื่องนวดหลายขนาด ต่างประเทศ [3] ที่จันทบุรีใช้เครื่องแยกซังกับเมล็ด ข้อมูลไทย [1]
- ลวกน้ำร้อน (ทางเลือก) จุ่มผลสดในตะกร้าหรือภาชนะมีรูลงในน้ำเดือด 1 นาทีก่อนตาก ได้สีดำสม่ำเสมอ ลดจุลินทรีย์ ตากแห้งใน 3–4 วัน เทียบกับ 5–6 วันของวิธีเดิม ต่างประเทศ [3] โครงการ STDF แนะนำแช่น้ำ 80–90 °C นาน 1–2 นาที ต่างประเทศ [4] สองเอกสารระบุอุณหภูมิและเวลาไม่เท่ากัน ควรลองกับพริกไทยจำนวนน้อยก่อน
- ตากแดด บนลานคอนกรีตสะอาด เสื่อไม้ไผ่ หรือแผ่น PVC 4–6 วัน ผลสดมีความชื้น 65–70% ต้องลดเหลือราว 10% ได้น้ำหนักแห้ง 33–37% ของผลสด ต่างประเทศ [3] ผลสดที่เกษตรกรไทยเล่าคือ 4 กก. ได้พริกไทยแห้ง 1 กก. (25%) ข้อมูลไทย [2] สองตัวเลขนี้ต่างกัน ให้ชั่งสวนของคุณเอง
- ตากบนผ้าใบสะอาดยกสูงจากพื้น ลานไม่เปียกไม่มีน้ำขัง ป้องกันสัตว์เลี้ยงและแมลง ดูให้แห้งสนิทก่อนเก็บ ต่างประเทศ [4]
- เครื่องอบ ถ้าใช้ ให้คุมอุณหภูมิต่ำกว่า 55 °C ต่างประเทศ [3]
- ฝัดและคัดเกรด ฝัดเอาฝุ่น ก้านช่อ เมล็ดลีบออก คัดขนาดด้วยตะแกรง ต่างประเทศ [3]
- บรรจุ ในถุงสะอาดแห้ง ไม่เคยใส่ปุ๋ยหรือสารเคมี และวางบนพาเลทที่ปูพลาสติกรองพื้น ต่างประเทศ [3][4]
ความชื้นและรา
พริกไทยดูดความชื้นจากอากาศง่าย ก่อนเก็บควรแห้งต่ำกว่า 10% พริกไทยแห้งที่ความชื้น 12% ขึ้นไปเสี่ยงเชื้อรา และสารพิษจากเชื้อราทำให้บริโภคไม่ได้ ต่างประเทศ [3] เอกสารไทยที่ใช้ไม่ได้ระบุเกณฑ์ความชื้นของไทย ให้สอบถามผู้รับซื้อและใช้เครื่องวัดความชื้นเมล็ดที่ปรับเทียบแล้ว
ความปลอดภัยอาหาร
- โครงการ STDF รายงานว่าตัวอย่างพริกไทยดำที่ร้านค้าในตุรกีพบเชื้อซัลโมเนลลา 3.3% ในบราซิล 18% และการตรวจของ FDA พบ 6.7% ของล็อตที่นำเข้า ต่างประเทศ [4] เป็นข้อมูลในประเทศอื่น ไม่ใช่ตัวเลขของพริกไทยไทย แต่ชี้ว่าฝุ่น ดิน แมลง และมูลสัตว์ก่อนและหลังเก็บเกี่ยวเป็นความเสี่ยงของพริกไทยทั่วโลก
- แนวปฏิบัติที่ใช้ในโครงการ: ปูผ้าใบรองใต้ต้นช่วงเก็บเพื่อไม่ให้ผลร่วงลงดิน เก็บเถาและช่อเน่าราที่ตกอยู่บนพื้นออก ไม่ใช้กระสอบที่เคยใส่ปุ๋ยหรือสารกำจัดศัตรูพืช เฉพาะพริกไทยขาวและพริกไทยแดงเท่านั้นที่ล้างด้วยน้ำต้มสะอาด ต่างประเทศ [4]
- โรงงานที่ร่วมโครงการรับพริกไทยเมล็ดที่มีสิ่งแปลกปลอมไม่เกิน 0.5% ต่างประเทศ [4] เป็นเกณฑ์ของผู้รับซื้อรายนั้น ไม่ใช่มาตรฐานไทย
- เกษตรกรในโครงการที่ทำตามแนวปฏิบัติ ผู้รับซื้อรายหนึ่งรายงานว่าอัตราการปฏิเสธล็อตลดจาก 7–10% (ปี 2565) เหลือ 1.5–2% (ปี 2566) ต่างประเทศ [4]
- เก็บบันทึกวันเก็บเกี่ยว แปลง และสารที่ใช้ ฉลากควรมีชื่อสินค้า เดือนปีเก็บเกี่ยว และชื่อผู้ผลิต เพื่อให้ย้อนกลับไปถึงแปลงได้ ต่างประเทศ [3]
ตลาดและการปลอมปน
- รายงานสำรวจแบ่งการซื้อขายพริกไทยในประเทศเป็น 3 แบบ: เมล็ดใหญ่เนื้อในกลวงที่ขายตลาดใต้ (บางส่วนนำเข้าจากเวียดนาม) พริกไทยจันทบุรีที่ขึ้นชื่อด้านรสและกลิ่น และพริกไทยผสมเมล็ดใหญ่เล็กหรือผสมกับของนำเข้า ข้อมูลไทย [2]
- ผู้บริโภคกังวลการปลอมปนด้วยปลายข้าวหรือลูกเดือย และการฟอกพริกไทยขาวด้วยคลอรีนเกินกำหนด จึงหันมาบริโภคพริกไทยดำมากขึ้น ข้อมูลไทย [2] รายงานทดลองบอกวิธีทำพริกไทยขาวของเกษตรกรว่าเก็บผลที่เปลือกเหลืองส้มหรือแดงแล้วหมักแช่น้ำ [1] ไม่มีข้อมูลการฟอกในเอกสารที่อ่าน
- ไทยเปิดตลาดพริกไทยภายใต้ AFTA ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2551 ภาษีนำเข้า 5% ไม่จำกัดปริมาณ ข้อมูลไทย [1][2]
| ชนิด | ราคาที่เกษตรกรขายได้ (บาท/กก.) | ที่มา |
|---|---|---|
| พริกไทยดำ | 250–280 (จันทบุรี ม.ค. 2555) / 250–380 (รายงานปี 2556) | ข้อมูลไทย [2][1] |
| พริกไทยขาว | 350–500 (ม.ค. 2555) / 450–500 (รายงานปี 2556) | ข้อมูลไทย [2][1] |
| พริกไทยอ่อน | 80–100 (จันทบุรี) 110–200 (พิษณุโลก) ม.ค. 2555 | ข้อมูลไทย [2] |
| พริกไทยเบา (ตกเกรด) | 50 | ข้อมูลไทย [2] |
ที่ อ.นายายอาม จันทบุรี เกษตรกรบางรายหันมาปลูกพริกไทยอ่อนเพราะขายสดไม่เสียน้ำหนักและค่าทำแห้ง ได้ราคา 100–120 บาท/กก. ต้นทุนเฉลี่ย 80 บาท/กก. ถ้าปีไหนราคาตก จะปล่อยให้แก่แล้วขายเป็นพริกไทยดำ ข้อมูลไทย [2]
แหล่งอ้างอิง
- แสงมณี ชิงดวง, ศรีสุดา โท้ทอง, สุรศักดิ์ กาสา และสุนิตรา คามีศักดิ์ (ปีงบประมาณ 2556). เทคโนโลยีในการผลิตและการป้องกันกำจัดโรครากเน่าโคนเน่าของพริกไทยอย่างมีคุณภาพ. รายงานเรื่องเต็มผลการทดลองสิ้นสุด กรมวิชาการเกษตร (ทดลองในแปลงเกษตรกร ต.สองพี่น้อง อ.ท่าใหม่ จ.จันทบุรี ปี 2555–2556) doa.go.th ↗
- แสงมณี ชิงดวง, สานิตย์ สุขสวัสดิ์, รังษี เจริญสถาพร, สุรศักดิ์ กาสา, ธนพร จิตจักร และสัจจะ ประสงค์ทรัพย์ (ปีงบประมาณ 2555). ศึกษาและวิเคราะห์สภาพแปลงปลูกพริกไทยในแหล่งปลูกเพื่อลดต้นทุนการผลิต. รายงานเรื่องเต็มผลการทดลองสิ้นสุด กรมวิชาการเกษตร (สำรวจเกษตรกร 21 ราย จ.พิษณุโลก จันทบุรี ระยอง ตราด ปี 2554–2555) doa.go.th ↗
- Praveena, R., Srinivasan, V., Dinesh, R., Senthilkumar, C.M., Aarthi, R. & Nirmal Babu, K. (eds.) (2019). Black Pepper – Good Agricultural Practices. ICAR-Indian Institute of Spices Research, Kozhikode, Kerala (ข้อมูลอินเดีย) agritech.tnau.ac.in ↗
- STDF (2024). Safer Spices: Boosting Food Safety and Market Access for the Peppercorn Value Chain in Viet Nam, Lao PDR and Cambodia (STDF/PG/619), End of Project Report, May 2024. CABI (ข้อมูลเวียดนาม ลาว กัมพูชา) standardsfacility.org ↗