บทที่ 6 · ช่วงที่ 3 ดูแล
ชักนำดอกเงาะต้นฤดู: งดน้ำจนใบเหลือง ให้น้ำ 30–35 มม. หนเดียว แล้วช่วยผสมเกสร และข้อควรระวังฝนตก
ชักนำให้เงาะออกดอกต้นฤดูอย่างไร งดน้ำจนถึงอาการไหน ให้น้ำกี่ลิตรต่อต้น ช่วยผสมเกสรด้วยช่อตัวผู้หรือสาร NAA อย่างไร และปัญหาที่พบบ่อย
สรุปสั้น
- เงาะออกดอกหลังแล้งต่อเนื่อง 15–20 วัน [2] วิธีแนะนำคืองดน้ำจนต้นแสดงอาการใบเหลืองห่อ แล้วให้น้ำ 30–35 มม. (850–1,000 ลิตร/ต้น ทรงพุ่ม 6 ม.) ครั้งเดียว [1]
- ผลทดสอบ 3 ปี: วิธีแนะนำออกดอก 53–87% ฝนตกทั้งปีทำให้ชักนำดอกได้ผลไม่เต็มที่ [1]
- ช่วยผสมเกสรด้วยช่อตัวผู้ หรือสาร NAA เมื่อดอกส่วนมากเริ่มบาน 5% [1]
ทำไมต้องงดน้ำ
โดยทั่วไป ออกดอกของเงาะจะออกดอกเมื่อมีสภาพแห้งแล้งติดต่อกัน 15–20 วัน ซึ่งการออกดอกตามฤดูกาลของเงาะทางภาคใต้ฝั่งตะวันออกจะออกดอกเมื่อสภาพอากาศแห้งแล้งในช่วงเดือน มี.ค.–เม.ย. ของทุกๆ ปี [2] การผลิตเงาะนอกฤดูจึงต้องเลือกช่วงที่พื้นที่มีแล้งตามธรรมชาติ หรือชักนำด้วยการงดน้ำ เจ้าของสวนต้องตรวจสอบสภาพฝนของพื้นที่ในรอบปี [2]
งดน้ำและให้น้ำ (วิธีแนะนำของกรมวิชาการเกษตร)
- งดน้ำ จนต้นแสดงอาการใบเหลืองห่อ ใบเหลืองร่วง [1]
- ให้น้ำครั้งแรก 30–35 มม. หรือประมาณ 850–1,000 ลิตร/ต้น (เมื่อต้นมีเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 6 เมตร) เพียง 1 ครั้ง แล้วหยุดเพื่อดูอาการตายอดภายใน 7–10 วัน [1]
- ถ้าตายอดมีการพัฒนาและสีของตายอดเปลี่ยนจากสีน้ำตาลดำเป็นน้ำตาลทอง ให้น้ำอีกครั้งในปริมาณเท่าเดิม เพื่อเร่งพัฒนาการของตายอด [1]
- เมื่อตายอดเริ่มพัฒนาเป็นตาดอก ให้น้ำตามปกติเมื่อให้น้ำครั้งแรกแล้ว ถ้าพบตายอดพัฒนาจากสีน้ำตาลดำเป็นสีน้ำตาลปนเขียว หรือเขียวน้ำตาล ต้องหยุดให้น้ำและปล่อยให้ต้นเงาะอยู่ในสภาพแล้งอีกครั้งหนึ่ง จนสังเกตว่าตายอดเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลทองจึงเริ่มให้น้ำในอัตราครึ่งหนึ่งของการให้น้ำครั้งแรก [1]
วิธีของเกษตรกรในผลทดสอบส่วนใหญ่งดน้ำจนใบห่อใบเหลืองร่วงแล้วให้น้ำในปริมาณมาก บางรายไม่มีการงดน้ำ [1] ผลทดสอบ 3 ปีของกรมวิชาการเกษตรพบว่าวิธีแนะนำให้ผลดีกว่า แต่ฝนที่ตกกระจายตลอดปีทำให้ชักนำดอกด้วยการงดน้ำได้ผลไม่เต็มที่ทั้งสองวิธี [1] เอกสารภาคใต้เตือนว่าผู้ที่เริ่มทำครั้งแรกอย่าหวังออกดอกทุกยอด 100% และตั้งต้นจากเป้าราว 30–50% ของยอดใหม่ [2]
ช่วยผสมเกสรเพื่อส่งเสริมการติดผล
- ใช้ช่อดอกตัวผู้ที่บานแล้วมาเกาะบนช่อดอกตัวเมียที่บานแล้ว หรือใช้ละอองเกสรประมาณ 0.5–1.0 ลิตร ผสมน้ำ 1 ลิตร พ่นให้ทั่วต้นตัวเมีย เมื่อช่อดอกส่วนมากบานได้ 50% ของจำนวนดอกในช่อ 1–2 ครั้ง ทุก 7 วัน [1]
- หรือใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตพืชชนิด NAA 4.5% WP อัตรา 20 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นช่อดอกบริเวณส่วนบนของทรงพุ่มต้นตัวเมีย ประมาณ 4–5 จุดต่อต้น เมื่อช่อดอกส่วนมากเริ่มบาน 5% ของจำนวนดอกในช่อ [1]
- วิธีเกษตรกรในผลทดสอบไม่มีการช่วยผสมเกสรเลย บางรายใช้ช่อดอกตัวผู้เกาะบนช่อดอกตัวเมียที่บานแล้ว [1]
เมื่อผลติดแล้ว ตัดแต่งช่อผลและดูแลตามบท ดูแลผล และศัตรูพืช
ความพร้อมก่อนทำเงาะนอกฤดู
- ต้นเงาะมีอายุเหมาะแก่การออกดอกติดผล [2]
- มีน้ำใช้เพียงพอในสวน เพราะจำเป็นในการเตรียมต้นและชุดใบ [2]
- มีอุปกรณ์พ่นปุ๋ยยาที่มีประสิทธิภาพ หาง่าย ใช้สะดวกทันการ [2]
- เตรียมทางระบายน้ำในสวน เพราะการติดผลของเงาะนอกฤดูจะตรงฤดูฝนชุก ถ้าสวนระบายน้ำไม่ดีน้ำขัง จะมีปัญหาดอกร่วง ผลร่วง ผลแตก [2] (บท พื้นที่ ภูมิอากาศ และดิน)
- เอกสารภาคใต้แนะนำให้วางแผนล่วงหน้าว่าจะให้ใบชุดไหนออกดอกนอกฤดู และเก็บบันทึกข้อมูลประจำสวน เช่น ช่วงออกดอก ดอกบาน ติดผล เก็บเกี่ยว ปุ๋ย ยา [2]
แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร. รายงานผลงานเรื่องเต็มการทดลองที่สิ้นสุด: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเงาะต้นฤดูในภาคตะวันออก (แปลงเกษตรกร จันทบุรีและตราด ตุลาคม 2559–กันยายน 2562). doa.go.th ↗
- เอกสารองค์ความรู้ การผลิตเงาะนอกฤดู จังหวัดนครศรีธรรมราช (ฐานข้อมูลองค์ความรู้ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ รหัส 59-048 ไม่พบชื่อผู้จัดทำและปีในหน้าที่อ่าน). dkmmap.nrct.go.th ↗