ปุ๋ยและการใช้ปุ๋ย ข้อมูลทางทฤษฎีโดยละเอียด
ข้อมูลเกี่ยวกับปุ๋ยและการใช้ปุ๋ย ให้ข้อมูลทางทฤษฎีอย่างละเอียด ความรู้ประเภทของปุ๋ยต่างๆ และการใช้งานที่ต่างกัน..
ปุ๋ยและการใช้ปุ๋ย
| คำนำ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การเพิ่มขึ้นของประชากรโลกอย่างรวดเร็ว ในขณะที่พื้นที่ที่เหมาะสมต่อการเพาะปลูกมีจำกัด การเพิ่มผลผลิตพืชโดยการขยายพื้นที่เพาะปลูกหรือการย้ายที่ไปยังพื้นที่ซึ่งอุดมสมบูรณ์กว่า ไม่สามารถกระทำได้อีกต่อไปในปัจจุบัน เกษตรกรจำเป็นต้องหาทางเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การใช้ปุ๋ยเป็นวิธีเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตที่ให้ผลเร็ว และใช้เทคโนโลยีที่ไม่ซับซ้อน การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตโดยวิธีนี้จึงเป็นที่นิยมของเกษตรโดยทั่วไป พื้นที่เพาะปลูกจำนวนมากผ่านการเพาะปลูกมาเป็นเวลายาวนาน ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ ทำให้จำเป็นต้องใช้ปุ๋ย การใช้ปุ๋ยมีลักษณะคล้ายกับการใช้ยา โดยเฉพาะการใช้ปุ๋ยเคมีผู้ใช้จะต้องรู้ว่าพืชต้องการปุ๋ยชนิดใด ต้องการมากน้อยเท่าไร และควรจะให้ปุ๋ยเมื่อไร สารที่เป็นยาไม่สามารถใช้รักษาได้ทุกโรค ทำนองเดียวกับปุ๋ยที่ไม่ได้ทำให้ผลผลิตพืชสูงขึ้นเสมอไป ยาที่หมดกำหนดให้กินวันละ 3 เม็ด ติดต่อกัน 7 วัน ย่อมมีผลในการรักษาไม่เหมือนกับกินหมดทั้ง 21 เม็ด ภายในวันเดียว การใช้ปุ๋ยไม่ถูกชนิดไม่ถูกวิธีก่อให้เกิดผลเสียแก่พืช ทำให้ผู้คนส่วนใหญ่ไม่คิดว่าเป็นเรื่องเสียหายร้ายแรง อย่างไรก็ตามปัจจุบันการผลิตในภาคเกษตรมีลักษณะคล้ายกับการผลิตในอุตสาหกรรมเข้าไปทุกขณะ เกษตรกรผู้ผลิตจำเป็นต้องจำกัดต้นทุนเพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันและจำเป็นต้องลดการใช้สารเคมีทุกชนิดเพื่อลดผลกระทบต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อม ความรู้ในเรื่องการใช้ปุ๋ยจึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ผลิตพืช | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ย คืออะไร | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยตามความหมายใน พระราชบัญญัติปุ๋ย พ.ศ. 2518 มาตรา 3 บัญญัติไว้ว่า "ปุ๋ย" หมายความว่า สารอินทรีย์หรืออนินทรีย์ไม่ว่าจะเกิดขึ้นโดย ธรรมชาติหรือทำขึ้นก็ตาม สำหรับใช้เป็นธาตุอาหารแก่พืชได้ไม่ว่าโดยวิธีใด หรือทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีในดินเพื่อบำรุงความเติบโตแก่พืช | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ความหมายใหม่ของปุ๋ย | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยตามความหมายที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันไม่คลอบคลุมถึงวัตถุประดิษฐ์ชนิดใหม่ ๆ เพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชที่เกิดขึ้นมากมายหลายชนิดตามความก้าวหน้าของเทคโนโลยี นักวิทยาศาสตร์ทางดินกลุ่มหนึ่งจึงได้เสนอให้ขยายขอบเขตนิยมของปุ๋ยให้กว้างขึ้น ในความหมายใหม่นี้ปุ๋ย หมายถึง วัตถุใด ๆ ที่ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชโดยผ่านระบบราก ในความหมายใหม่นี้ปุ๋ยจำแนกออกเป็น 3 ชนิด คือ 1. ปุ๋ยเคมี (chemical fertilizer) หมายถึง วัตถุใด ๆ ที่ให้ธาตุอาหารแก่พืช เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยพืชสด ยูเรีย และโพแตสเซียมคลอไรด์ เป็นต้น 2. ปุ๋ยกายภาพ (physical fertilizer) หมายถึง วัตถุใด ๆ ที่ช่วยทำให้สมบัติทางกายภาพของดินเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืช สมบัติทางกายภาพดังกล่าว เช่น อัตราการซึมซับน้ำของดิน ความร่วนซุยของดิน และความสามารถในการอุ้มน้ำของดิน เป็นต้น ปัจจุบันสารที่ช่วยปรับปรุงสมบัติทางกายภาพของดินเพียงอย่างเดียวไม่จัดเป็นปุ๋ย แต่เรียกว่า สารปรับปรุงดิน (soil conditiconer) 3. ปุ๋ยชีวภาพ (biological fertilizer) หรือ bio-fertilizer) หมายถึง ชีววัตถุที่ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช เช่น การใช้เชื้อไรโซเมียมคลุกเมล็ดถั่วก่อนปลูก เพื่อช่วยให้ถั่วมีปมรากมากขึ้น และได้รับไนโตรเจนมากขึ้น การเลี้ยงแหมแดงในนาข้าว เพื่อช่วยเพิ่มไนโตรเจนให้กับข้าว หรือการใช้ปุ๋ยพืชสด เป็นต้น | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ประเภทของปุ๋ย | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยสามารถจำแนกประเภทได้หลากหลาย ขึ้นอยู่กับหลักเกณฑ์ที่ใช้ในการจำแนก ตัวอย่างเช่น | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. จำแนกตามประเภทของสารที่เป็นองค์ประกอบ 1.1 ปุ๋ยอินทรีย์ (organic fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีสารประกอบอินทรีย์เป็นองค์ประกอบหลัก เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด เป็นต้น 1.2 ปุ๋ยอนินทรีย์ (inorganic fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีองค์ประกอบเป็นสารอนินทรีย์ เช่น ปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟต ปุ๋ยโนโมแอมโมเนียมฟอสเฟต ปุ๋ยทริปเปิลซุปเปอร์ฟอสเฟต และปุ๋ยโพแตสเซียมคลอไรด์ เป็นต้น | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. จำแนกตามแหล่งกำเนิดของปุ๋ย 2.1 ปุ๋ยธรรมชาติ (natural fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่ได้จากพืชหรือสัตว์ เช่น ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด เป็นต้น 2.2 ปุ๋ยวิทยาศาสตร์หรือปุ๋ยสังเคราะห์ (synthetic fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่สังเคราะห์ขึ้นด้วยกระบวนการทางเคมี เช่น แอมโมเนียมคลอไรด์ ยูเรีย ไดแอมโมเนียฟอสเฟต และโพแตสเซียมซัลเฟต เป็นต้น | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. จำแนกตามสูตรปุ๋ยหรือเกรดปุ๋ย 1.1 ปุ๋ยสูตรต่ำ (low analysis fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีร้อยละของธาตุอาหารตามที่ระบุในสูตรปุ๋ยรวมกันต่ำกว่า 15% 1.2 ปุ๋ยสูตรกลาง (medium analysis fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีร้อยละของธาตุอาหารตามที่ระบุในสูตรปุ๋ยรวมกันอยู่ระหว่าง 15-25% 1.3 ปุ๋ยสูตรสูง (high analysis fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีร้อยละของธาตุอาหารตามที่ระบุในสูตรปุ๋ยรวมกันอยู่ระหว่าง 25-30% 1.4 ปุ๋ยสูตรเข้มข้น (contrentrate fertilizer) หมายถึง ปุ๋ยที่มีร้อยละของธาตุอาหารตามที่ระบุในสูตรปุ๋ยรวมกันมากกว่า 30% | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยคอก (farm manure) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ปุ๋ยคอก หมายถึง ปุ๋ยที่ได้จากสิ่งขับถ่ายของสัตว์ เช่น อุจจาระ ปัสสาวะ รวมทั้งเศษอาหาร ฟาง หญ้าแห้ง หรือ แกลบ ที่ใช้คลุกพื้นคอก ปริมาณธาตุอาหารพืชในปุ๋ยคอกเปลี่ยนแปลงตามปัจจัยหลายอย่าง เช่น
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยหมัก (Compost) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยหมัก หมายถึง ปุ๋ยที่ได้จากสิ่งปฏิกูล หรือวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมากองรวมกันเพื่อปล่อยให้เน่าเปื่อยจนเป็นฮิวมัสแล้วจึงนำไปใช้ วิธีทำปุ๋ยหมักทำโดยนำเศษพืชหรือสิ่งปฏิกูลมากองเป็นชั้น ๆ อย่างสม่ำเสมอหนาชั้นละ 15-30 เซนติเมตร ระหว่างชั้นโรยด้วยปุ๋ยคอกหนาประมาณ 10 เซนติเมตร ถ้าปุ๋ยคอกมีจำกัดอาจใช้ปุ๋ยวิทยาศาสตร์แทน โดยใช้ปุ๋ยแอมโมเนียมซัลเฟต 2.5 กิโลกรัม ชุเปอร์ฟอสเฟต 1 กิโลกรัม และโพแตสเซียมคลอไรด์ 2.5 กิโลกรัม ต่อพื้นที่กองปุ๋ย 10 ตารางเมตร อาจโดยปูนขาวด้วยก็ได้ กองเป็นชั้น ๆ เช่นนี้ไปเรื่อย ๆ ประมาณ 4-6 ชั้น ชั้นบนสุดคลุมด้วยดินหนาประมาณ 2.5-5.0 เซนติเมตร รดน้ำกองปุ๋ยให้ชุ่มชื่นอยู่ตลอดเวลา กลับกองปุ๋ยหมักทุกเดือน ภายในเวลา 3-4 เดือน ก็จะได้ปุ๋ยหมักพร้อมใช้ ในกรณีที่ต้องการย่นระยะเวลาในการหมักลงให้ใช้จุลินทรีย์ช่วยเร่งปฏิกริยาการหมัก โดยผสมลงในกองปุ๋ยเป็นชั้น ๆ จุลินทรีย์ช่วยเร่งเหล่านี้ซื้อได้จากกรมพัฒนาที่ดิน หรือเอกชนที่ผลิตจำหน่าย | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยพืชสด (green manure) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยพืชสด หมายถึง ปุ๋ยที่ได้จากการไถกลบพืชสดลงไปในดิน พืชที่นิยมปลูกเป็นปุ๋ยพืชสดได้แก่ พืชตระกูลถั่ว และพืชอื่นที่สามารถตรึงไนโตรเจนได้ และโตเร็ว ทั้งนี้เพราะพืชเหล่านี้มีไนโตรเจนสูง เมื่อถูกย่อยสลายจะปลดปล่อยไนโตรเจนในรูปที่เป็นประโยชน์ต่อพืชปลูก | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยเคมี | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยเคมีที่จะกล่าวถึงในหัวข้อนี้หมายถึงปุ๋ยที่สังเคราะห์ขึ้นโดยกระบวนการทางเคมี รวมทั้งสินแร่ต่าง ๆ ที่นำมาใช้เป็นปุ๋ย ปุ๋ยเคมีอาจแบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม ตามธาตุอาหารที่พืชได้รับจากปุ๋ยเคมีนั้น ๆ ดังนี้ 1. ปุ๋ยธาตุหลัก ปุ๋ยธาตุหลัก หมายถึง ปุ๋ยเคมีที่ให้ธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแตสเซียม โดยอาจมีเพียงธาตุใดธาตุหนึ่งหรือมีมากกว่าหนึ่งธาตุในปุ๋ยชนิดเดียวกันก็ได้ ปุ๋ยธาตุเหล็กสามารถแยกย่อยตามธาตุอาหารที่มีอยู่ในปุ๋ยนั้น ได้แก่ ปุ๋ยไนโตรเจน ปุ๋ยฟอสฟอรัส ปุ๋ยโพแตสเซียม และปุ๋ยผสม 2. ปุ๋ยธาตุรอง ปุ๋ยธาตุรอง หมายถึง ปุ๋ยเคมีที่ให้ธาตุแคลเซียม แมกนีเซียม และกำมะถัน โดยอาจมีเพียงธาตุใดธาตุหนึ่งหรือมีมากกว่าหนึ่งธาตุในปุ๋ยชนิดเดียวกันก็ได้ 3. ปุ๋ยจุลธาตุ ปุ๋ยจุลธาต หมายถึง ปุ๋ยเคมีที่ให้ธาตุเหล็ก แมงกานีส ทองแดง สังกะสี โมลิมดินัม หรือโบรอน | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยไนโตรเจน | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. แอมโมเนีย (NH3) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
แอมโมเนีย เป็นแก๊ส สังเคราะห์ขึ้นจากปฏิกริยาระหว่าง N2 กับ H2 ดังสมการN2 เป็นวัตถุดิบที่ได้จากอากาศจึงเกือบจะไม่มีต้นทุนใด ๆ ในการผลิต ส่วน H2 มักผลิตจากแก๊สธรรมชาติ น้ำมัน หรือถ่านหิน การใช้เป็นปุ๋ยสามารถใช้ได้ทั้งในรูปแอมโมเนียเหลว (แก๊ส NH3 ที่นำมาอัดให้ความดันสูงจนเป็นของเหลว) โดยใช้เครื่องมือพิเศษฉีดลงในดิน หรือใช้ในรูปแอมโมเนียน้ำ (แก๊ส NH3 นำมาละลายน้ำ) ใช้โดยการฉีดพ่น เนื่องจากความยุ่งยากในการใช้และการขนส่ง เกษตรกรไทยยังไม่นิยมใช้ปุ๋ยชนิดนี้ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. ยูเรีย (Urea : NH2CONH2) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ยูเรียเป็นสารที่สังเคราะห์จากปฏิกริยาระหว่าง CO2 กับ NH3ดังสมการยูเรียเป็นปุ๋ยที่มีธาตุไนโตรเจนตกถึงร้อยละ 46 และ มักมีราคาต่อหน่วยน้ำหนักของธาตุอาหารต่ำกว่าปุ๋ยไนโตรเจนที่เป็นของแข็งชนิดอื่น ทำให้ปุ๋ยยูเรียได้รับความนิยมแพร่หลาย ยูเรียเป็นสารที่พืชไม่สามารถนำไปใช้ได้โดยตรง แต่เมื่อใส่ปุ๋ยยูเรียลงในดิน ยูเรียจะถูกไฮโดรไลซ์โดยมีเอนไซม์ urease ช่วยเร่งปฏิกริยา และถ้าอยู่ในภาวะที่มีออกซิเจนเพียงพอ NH4+ ที่เกิดขึ้นจะถูกจุลินทรีย์ออกซิไดซ์ต่อไปเป็น NO3- ดังปฏิกริยา การเปลี่ยนยูเรียเป็นแอมโมเนียมหรือไนเตรตใช้เวลาประมาณ 1-2 สัปดาห์ พืชจึงตอบสนองต่อปุ๋ยยูเรียช้ากว่าปุ๋ยไนโตรเจนที่เป็นสารประกอบไนเตรต ยูเรียนอกจากใช้เป็นปุ๋ยทางดินแล้วสามารถใช้เป็นปุ๋ยทางใบได้ดีอีกด้วย ปุ๋ยยูเรียมีผลตกค้างทำให้ดินเป็นกรด ดังนั้นเมื่อใช้ปุ๋ยยูเรียติดต่อกันเป็นเวลานาน จะต้องหว่านปูนเพื่อกำจัดกรดที่เกิดขึ้น | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. แอมโมเนียมซัลเฟต ((NH4)2SO4) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้อาจผลิตโดยตรงจากปฏิกริยาเคมีระหว่างแอมโมเนียกับกรดซัลฟูริค หรือเป็นผลพลอยได้ (by-product) เพื่อเป็นผลิตภัณฑ์ร่วม (Co-product) ของการผลิตสารเคมีชนิดอื่น เช่น การกลั่นถ่านหิน การผลิตคาร์โปรเลคเทม การผลิต TiO2 หรือ การผลิตปุ๋ยยูเรีย เป็นต้น ปุ๋ยตัวนี้มีไนโตรเจน 21% และกำมะถัน 24% จึงเป็นปุ๋ยที่ให้ทั้งธาตุหลักและธาตุรอง เหมาะกับดินที่มีทั้งไนโตรเจนและกำมะถันต่ำ ปุ๋ยนี้มีผลตกค้างในดินเป็นกรด เมื่อใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานจึงต้องใส่ปูนเพื่อเพิ่ม pH ของดิน | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4. แอมโมเนียคลอไรด์ (ammonium chloride : NH4Cl) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเกือบทั้งหมดเป็นผลพลอยได้จากการผลิต Soda ash (Na2CO3) และการผลิตผงชูรส ปุ๋ยตัวนี้มีไนโตรเจนประมาณ 25% พืชโดยทั่วไปต้องการคลอไรด์เพียงเล็กน้อย การใช้ปุ๋ยตัวนี้ติดต่อกันอาจทำให้ดินมีความเค็มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่เหมาะกับพืชที่ต้องการคลอไรด์สูง เช่น มะพร้าว ปาล์มน้ำมัน เป็นต้น ปุ๋ยตัวนั้นมีผลตกค้างในดินเป็นกรดเช่นเดียวกัน เมื่อใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานจึงต้องใส่ปูนเพื่อเพิ่ม pH ของดิน | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. แอมโมเนียไนเตรต (ammonium nitrate : NH4NO3) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตจากปฏิกริยาเคมีระหว่างแอมโมเนียกัลกรดไนตริกมีไนโตรเจนประมาณ 34 % ปุ๋ยตัวนี้มีข้อดีที่ละลายน้ำได้ดีพืชจึงสามารถนำไปใช้ได้อย่างรวดเร็ว ดินดูดซับ NH4+ ได้ดี แต่ถ้าใช้ในดินด่างจะทำให้สูญเสีย NH4+อย่างรวดเร็ว จากปฏิกริยา NH4+ + OH- -> NH3 + H2O ปุ๋ยตัวนี้เป็นสารออกซิไดซ์อย่างดี จะต้องเก็บรักษาห่างจากวัตถุไวไฟ หรือวัตถุที่ติดไฟได้ทุกชนิด มีผลตกค้างในดินเป็นกรดเช่นเดียวกับปุ๋ยไนโตรเจนชนิดอื่นที่กล่าวแล้ว สำหรับประเทศไทย สารนี้จัดเป็นยุทธปัจจัย ไม่สามารถขึ้นทะเบียนเป็นปุ๋ยตาม พรบ. ปุ๋ย 2518 ได้ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 6. โซเดียมไนเตรต (Sodium nitrate : NaNO3) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยตัวนี้ส่วนใหญ่ได้จาก chilean saltpeter ซึ่งค้นพบในปี ค.ศ. 1830 ในประเทศชิลี ปุ๋ยตัวนี้มีไนโตรเจนเพียง 16% และมีโซเดียมซึ่งพืชโดยทั่วไปไม่ต้องการ ทำให้ตกค้างในดินและดินมีความเค็มเพิ่มขึ้น นอกจากนี้ในธรรมชาติมีสารนี้อยู่น้อยทำให้มีการใช้น้อย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 7. แคลเซียมไนเตรต (calcium nitrate : Ca(NO3)2) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตจากประเทศนอรเวเป็นส่วนใหญ่มีไนโตรเจนเพียงประมาณ 17% แต่มีแคลเซียมซึ่งเป็นธาตุอาหารรองที่พืชต้องการ โดยเฉพาะพืชที่ปลูกในดินกรด ปุ๋ยชนิดนี้ดูดความชื้นได้ดีมาก ทำให้ยากต่อการเก็บรักษาและราคาในท้องตลาดมักแพงเมื่อเทียบกับยูเรีย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 8. แคลเซียมไซยามามีด (calcium cyanamide : CaCN2) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ปุ๋ยชนิดนี้ปัจจุบันมีใช้น้อย มีประเทศผู้ผลิตเพียงรายเดียว คือ ประเทศญี่ปุ่น มีไนโตรเจนประมาณ 21-22% พืชไม่สามารถใช้สารตัวนี้ได้โดยตรง แต่เมื่อใส่ปุ๋ยนี้ลงในดินจะเกิดปฏิกริยากับน้ำในดินได้แก๊ส NH3 ดังสมการ CaCO3 ที่เกิดขึ้นทำให้ดินมี pH สูงขึ้น นอกจากนี้หากดินเป็นดินด่าง NH3 ที่เกิดขึ้นจะระเหยไปอย่างรวดเร็ว ดังนั้นปุ๋ยชนิดนี้จึงเหมาะที่จะใช้ในดินกรด CaCN2 เป็นสารที่มีพิษ จึงสามารถใช้กำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะพวกไส้เดือนฝอยได้ด้วย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยฟอสฟอรัส | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. หินฟอสเฟต (rock phosphate) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ได้จากการนำหินฟอสเฟตมาบด โดยไม่ผ่านกระบวนการทางเคมีใด ๆ หินฟอสเฟตมีฟอสฟอรัสทั้งหมดประมาณ 25-35% P2O5 แต่มีฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ต่อพืชเพียงประมาณ 3-10% P2O5 ปุ๋ยชนิดนี้จะสลายตัวปลดปล่อยฟอสฟอรัสออกมาอย่างช้า ๆ อัตราการสลายตัวจะเร็วขึ้นถ้าดินเป็นกรด ปุ๋ยชนิดนี้จึงเหมาะกับการใช้เพื่อหวังผลในระยะยาว เช่น ใช้เป็นปุ๋ยรองก้นหลุม หรือใช้กับไม้ยืนต้น เป็นต้น | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. ชูเปอร์ฟอสเฟตธรรมดา (ordinary superphosphate) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตโดยนำหินฟอสเฟตมาทำปฏิกริยากับกรด H2SO4 เพื่อทำให้ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์กับพืชมีเพิ่มขึ้นเป็น 20-21 % P2O5 ปุ๋ยชนิดนี้นอกจากมีธาตุอาหารหลักแล้ว ยังมีธาตุอาหารรอง คือ แคลเซียมและกำมะถันอยู่ด้วย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. ทริปเปิลชูเปอร์ฟอสเฟต (triple superphosphate) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตโดยนำหินฟอสเฟตมาทำปฏิกริยากับกรด H3PO4 ทำให้ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์กับพืชมีสูงถึง 45-46% P2O5 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4. โมโมแอมโมเนียมฟอสเฟต (momoammonium phosphate : MAP) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตโดยนำแก๊สแอมโมเนียมาทำปฏิกริยากับกรด H3PO4 โดยใช้อัตราส่วนจำนวนโมลเป็น 1 : 1 ปุ๋ยชนิดนี้จึงมีธาตุอาหารหลักทั้งไนโตรเจนและฟอสฟอรัสโดยมีสูตรปุ๋ยเป็น 12-62-0 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. ไดแอมโมเนียมฟอสเฟต (diammonium phosphate : DAP) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตโดยนำแก๊สแอมโมเนียมาทำปฏิกริยากับกรด H3PO4 โดยใช้อัตราส่วนจำนวนโมลเป็น NH3:H3PO4 = 2:1 ปุ๋ยชนิดนี้จึงมีธาตุอาหารหลักทั้งไนโตรเจนและฟอสฟอรัส โดยมีสูตรปุ๋ยเป็น 21 -53 - 0 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 6. แคลเซียมเบตาฟอสเฟต (ealcium metaphosphate : Calmeta) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตโดยนำหินฟอสเฟตมาทำปฏิกริยากับแก๊ส P2O5 (phosphorus pentoxide) ปุ๋ยชนิดนี้มีฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์กับพืชสูงถึงประมาณ 63 % P2O5 อย่างไรก็ตามต้นทุนในการผลิตปุ๋ยชนิดนี้มีราคาแพง ทำให้มีการใช้น้อย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยโพแตสเซียม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. โพแตสเซียมคลอไรด์ (potassium chloride : MOP) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ได้จากแร่ silvite หรือ silivinite ที่นำมาแยกเอาสิ่งเจือปนออกจนได้โพแตสเซียมประมาณ 50-60% K2O ปุ๋ยโพแตสเซียมที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นปุ๋ยชนิดนี้ เนื่องจากมีราคาถูก แต่ปุ๋ยชนิดนี้ไม่เหมาะกับพืชที่ต้องการคลอไรด์น้อย การใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานอาจทำให้คลอไรด์สะสมในดินมาก ทำให้ดินมีความเค็มสูงขึ้น อย่างไรก็ตามการสะสมไม่ค่อยมีปัญหาสำหรับพื้นที่ที่มีฝนตกชุก | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. โพแตสเซียมซัลเฟต (potassium sulfate : SOP) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตจากแร่ longbetnite หรือแร่ kainite มีโพแตสเซียมประมาณ 50-54 % K2O นอกจากใช้เป็นปุ๋ยโพแตสเซียมแล้ว ยังใช้เป็นปุ๋ยกำมะถันได้อีกด้วย พืชส่วนใหญ่ต้องการกำมะถันมากกว่าคลอไรด์ แต่ราคาที่แพงกว่า KCl จึงอาจไม่คุ้มค่าที่จะใช้กำมะถันจากปุ๋ย K2SO4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. โพแตสเซียมฟอสเฟต (KH2PO4) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยชนิดนี้ผลิตจากปฏิกริยาเคมีระหว่าง KCl กับกรด H3PO4 มีสูตรปุ๋ยเป็น 0-52-35 มีข้อดีที่มีความเข้มข้นของธาตุอาหารสูงและมีทั้งฟอสฟอรัสและโพแตสเซียมอยู่ในสารตัวเดียวกัน เหมาะที่จะใช้ในกรณีที่ไม่ต้องการเพิ่มความเข้มข้นของเกลือ หรือต้องการความเข้มข้นของธาตุอาหารสูง เนื่องจากเป็นปุ๋ยที่มีราคาแพงจึงมีปริมาณการใช้น้อย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยธาตุรอง | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| โดยทั่วไปพืชต้องการธาตุอาหารรอง (Ca, Mg, S) น้อยกว่าธาตุอาหารหลัก (N, P, K ) ทำให้มีโอกาสขาดแคลนน้อยกว่าการใช้ปุ๋ยธาตุรองจึงไม่แพร่หลาย หรือไม่ค่อยเป็นที่รู้จักของเกษตรกร พืชมีโอกาสขาดธาตุรองได้หากดินมีธาตุรองอยู่น้อย และพืชที่ปลูกต้องการธาตุรองมาก ปุ๋ยธาตุรองได้จาก 2 แหล่ง คือ 1. เป็นส่วนประกอบของปุ๋ยธาตุอาหารหลัก เช่น
2. ได้จากสินแร่ หรือสารที่มีธาตุอาหารรอง เช่น
การเลือกใช้ปุ๋ยธาตุรองขึ้นอยู่กับความสะดวกในการจัดหาและราคา | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยจุลธาตุ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| พืชต้องการจุลธาตุในปริมาณน้อย ดินโดยทั่วไปไม่ค่อยขาดจุลธาตุ ทำให้ปุ๋ยจุลธาตุไม่มีจำหน่ายแพร่หลายเหมือนปุ๋ยธาตุหลัก อย่างไรก็ตามพืชมีโอกาสขาดได้เช่นกัน การให้ปุ๋ยจุลธาตุทางดินมักแก้ปัญหาได้ช้า ดังนั้นหากพบว่าพืชขาดจุลธาตุมักนิยมใช้ปุ๋ยทางใบ ซึ่งจะแก้ปัญหาได้รวดเร็วกว่า จากนั้นจึงค่อยให้ปุ๋ยทางดินเพื่อแก้ปัญหาในระยะยาว สารเคมีที่ใช้เป็นปุ๋ยจุลธาตุ แสดงในตาราง | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ปุ๋ยผสม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| การใช้ปุ๋ยให้ตรงตามความต้องการของพืช และเหมาะสมกับดิน โดยทั่วไปต้องใช้ปุ๋ยชนิดที่กล่าวแล้วหลายชนิดในอัตราส่วนที่แตกต่างกัน ก่อให้เกิดความไม่สะดวกกับเกษตรกรผู้ใช้ เนื่องจากต้องจัดหาปุ๋ยหลายชนิด นอกจากนี้ยังเป็นการยากที่จะทำความเข้าใจกับเกษตรกรสำหรับหน่วยงานของรัฐที่ดูแลด้านการส่งเสริมเกษตร ดังนั้นจึงมีการคิดค้นการผลิตปุ๋ยผสมขึ้น และใช้กันแพร่หลายในปัจจุบัน ปุ๋ยผสมสามารถจำแนกได้เป็น 2 ชนิด ตามกรรมวิธีการผลิต คือ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. ปุ๋ยผสมคลุกเคล้า (bulk blend) ปุ๋ยผสมชนิดนี้ผลิตโดยนำแม่ปุ๋ยตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปมาผสมคลุกเคล้ากันด้วยวิธีกล (mechanical mixing) การผลิตปุ๋ยผสมชนิดนี้มีต้นทุนในการผลิตต่ำ ในประเทศไทยมีโรงงานผลิตปุ๋ยผสมแบบนี้มากกว่า 10 โรง ปุ๋ยผสมชนิดนี้เลือกใช้แม่ปุ๋ยได้น้อยชนิด เนื่องจากแม่ปุ๋ยจะต้องไม่เกิดปฏิกริยาเคมีต่อกัน มีขนาดเม็ดปุ๋ยและความหนาแน่นใกล้เคียงกัน เพื่อไม่ให้ปุ๋ยแยกออกจากกันระหว่างการขนส่ง | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. ปุ๋ยผสมแบบปั้นเม็ด (steam granulation) ปุ๋ยผสมชนิดนี้ผลิตโดยนำแม่ปุ๋ยตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปมาผสมกับสารถ่องน้ำหนัก (filler) และ/หรือสารเติมแต่ง (fortilizer additive) มาผสมกัน ฉีดพ่นไอน้ำ หรือสารละลายต่าง ๆ เช่น NH4OH, H2SO4 หรือ H3PO4 เป็นต้น ลงไปเพื่อให้ส่วนผสมชื้น ปล่อยให้ปฏิกริยาเคมีต่าง ๆ เกิดขึ้นจนสมบูรณ์ แล้วจึงปั้นส่วนผสมทั้งหมดให้เป็นเม็ด ปุ๋ยผสมชนิดนี้มีธาตุอาหารพืชสม่ำเสมอทุกเม็ด ใช้แม่ปุ๋ยได้หลากหลายชนิด และสามารถผลิตปุ๋ยผสมได้มากสูตรกว่าปุ๋ยผสมชนิดคลุกเคล้า ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้ผลิตปุ๋ยผสมชนิดนี้อยู่ 3 ราย คือ บริษัท ปุ๋ยแห่งชาติ จำกัด บริษัท ไทยเซ็นทรัลเคมี จำกัด และบริษัท ปุ๋ยไทย จำกัด | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| หลักในการใช้ปุ๋ย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| เพื่อให้พืชที่ผลิตมีการเจริญเติบโตที่ดี มีผลผลิตสูงและมีคุณภาพของผลผลิตตรงตามที่ตลาดต้องการ เกษตรกรจะต้องใช้ปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ ปุ๋ยเป็นสินค้าที่ประเทศไทยยังจำเป็นต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถึงแม้ประเทศไทยจะมีวัตถุดิบภายในประเทศ แต่ประเทศไทยสามารถผลิตปุ๋ยใช้เองได้เพียงเล็กน้อยเท่านั้น และยังต้องพึ่งพาวัตถุดิบจากต่างประเทศ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| หลักในการใช้ปุ๋ยให้เกิดประสิทธิภาพ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1. ใช้ปุ๋ยชนิดที่พืชต้องการ ชนิดของปุ๋ยในที่นี้ หมายถึง ชนิดของธาตุอาหารที่มีอยู่ในปุ๋ย พืชแต่ละชนิดต้องการธาตุอาหารในสัดส่วนที่แตกต่างกัน พืชตระกูลถั่วต้องการปุ๋ยไนโตรเจนน้อย เนื่องจากพืชตระกูลถั่วนี้สามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้เอง แต่ขณะเดียวกันก็ต้องการ Ca สูงและต้องการ Co สำหรับการสร้างเอนไซม์ของจุลินทรีย์ที่ปมราก ดินที่ปลูกเป็นปัจจัยสำคัญอีกปัจจัยหนึ่งในการกำหนดชนิดของปุ๋ย ดินที่มีอินทรีย์วัตถุสูงมักต้องการไนโตรเจนและกำมะถันน้อย เพราะพืชได้รับธาตุอาหารทั้งสองจากการสลายตัวของอินทรีย์วัตถุ ดินกรดมักมีฟอสฟอรัสต่ำ เนื่องจากฟอสฟอรัสในดินส่วนใหญ่ได้จากการสลายตัวของแร่ apalite (Ca10(PO4CO3)6(F,OH,Cl)2) แร่ชนิดนี้สลายตัวได้เร็วในดินกรด ดังนั้นดินที่เป็นกรดจึงมักไม่มีแร่ชนิดนี้เหลืออยู่อย่างเพียงพอต่อการเจริญเติบโตของพืช ดินที่มีเนื้อดินเป็นดินเหนียวมักมีธาตุโพแตสเซียมสูงกว่าดินทราย ดินเหนียวจึงอาจไม่จำเป็นต้องใช้ปุ๋ยโพแตสเซียมหรือใช้น้อยกว่าดินทราย อย่างไรก็ตามการกำหนดชนิดของปุ๋ยที่ถูกต้องควรกำหนดจากผลการวิเคราะห์ดินหรือพืช | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2. ใช้ปุ๋ยในปริมาณที่พืชต้องการ การใช้ปุ๋ยในปริมาณที่มากเกินความต้องการของพืชย่อมไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ใด ๆ ธาตุอาหารพืชบางชนิด โดยเฉพาะจุลธาตุหากใช้ในปริมาณที่สูงเกินไปจะทำให้เป็นพิษต่อพืช ธาตุไนโตรเจนถึงแม้พืชจะต้องการในปริมาณมาก แต่ถ้าใช้มากเกินไปจะทำให้พืชลุกช้า คุณภาพผลไม่ดี กิ่งก้านและใบไม่แข็งแรงหักโค่นได้ง่าย และไม่ต้านทานต่อโรคและแมลง ปุ๋ยส่วนเกินมักถูกชะล้างลงสู่น้ำใต้ดินหรือแหล่งน้ำธรรมชาติ ก่อให้เกิดปัญหามลพิษทางน้ำ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. ใช้ในปริมาณที่คุ้มค่าต่อการลงทุน การทำให้พืชได้ผลผลิตสูงสุดอาจไม่เป็นผลดีกับเกษตรกรเสมอไป หากการลงทุนนั้นได้ผลตอบแทนที่ไม่คุ้มค่าของเศรษฐกิจ ดังนั้นควรลงทุนใช้ปุ๋ยเฉพาะกรณีที่ทำให้ได้ผลตอบแทนคุ้มค่า ผลตอบแทนอาจไม่อยู่ในรูปของเงินที่ได้รับในการปลูกพืชครั้งนั้น แต่อาจได้รับเมื่อปลูกพืชครั้งต่อ ๆ ไป | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
4. ใส่ปุ๋ยเมื่อพืชต้องการ ระยะการเจริญเติบโตของพืชที่แตกต่างกันทำให้พืชต้องการชนิดและปริมาณปุ๋ยที่แตกต่างกันออกไป สำหรับพืชฤดูเดียว (พืชล้มลุก) ควรต้องการธาตุอาหารแบ่งได้เป็น 3 ระยะ คือ
สำหรับไม้ผลความต้องการปุ๋ยสามารถแบ่งได้เป็น 3 ระยะ คล้ายกับพืชฤดูเดียว คือ
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 5. ใส่ในบริเวณที่พืชดูดไปใช้ได้ง่าย การใส่ปุ๋ยควรใส่ในบริเวณที่รากพืชแผ่ขยายไปถึง โดยคำนึงถึงความสามารถในการเคลื่อนย้ายของปุ๋ยไปหารากประกอบด้วย ปุ๋ยไนโตรเจน สามารถเคลื่อนที่ได้ดีในดิน การหว่านบนผิวดินจึงให้ผลไม่ต่างจากการสับกลบ การใส่ปุ๋ยไนโตรเจนครั้งละมาก ๆ ทำให้ปุ๋ยถูกชะล้างผ่านชั้นรากพืชไปก่อนที่พืชจะดูดไปใช้ โดยเฉพาะเมื่อรากพืชกระจายอยู่ในชั้นหน้าดินเป็นส่วนใหญ่ เช่น พืชฤดูเดียว หรือไม้ผลที่ขยายพันธุ์ด้วยกิ่งตอน หรือปักชำ ดังนั้นการใช้ปุ๋ยไนโตรเจนจึงควรใส่ครั้งละน้อย ๆ แต่บางครั้ง ปุ๋ยฟอสฟอรัสเคลื่อนย้ายในดินได้ช้า จึงควรใส่โดยวิธีสับกลบ หรือใส่เป็นปุ๋ยรองพื้น ปุ๋ยโพแตสเซียมเคลื่อนย้ายในดินได้ช้ากว่าไนโตรเจนเนื่องจากมีประจุมาก แต่เคลื่อนย้ายได้เร็วกว่าฟอสฟอรัส ปุ๋ยโพแตสเซียมจึงสามารถใส่ได้ทั้งหว่านบนดินและสับกลบ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| วิธีการใส่ปุ๋ย | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1. การใส่รองพื้น (basal application) การใส่ปุ๋ยวิธีนี้ หมายถึง การใส่ปุ๋ยก่อนปลูกพืชหรือพร้อมการปลูกพืช ปริมาณที่ใส่ประมาณ ของปริมาณที่ต้องใส่ในฤดูปลูกนั้น ๆ วิธีใส่ปุ๋ยรองพื้นมี 2 วิธี คือ
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2. การใส่หลังปลูก (Top dressing) เป็นการใส่ปุ๋ยเมื่อพืชเจริญเติบโตเข้าสู่ระบบเจริญทางด้านลำต้น (vegetative growth) ซึ่งประมาณ 30-45 วัน หลังปลูกสำหรับพืชฤดูเดียว ปริมาณปุ๋ยที่ใช้อาจเป็น หรือ ของปริมาณปุ๋ยที่ต้องใช้ทั้งฤดู วิธีใส่มีหลายวิธีดังนี้
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3. การฉีดพ่นทางใบ (foliar application) ถึงแม้ในพืชจะไม่ใช้อวัยวะดูดซับธาตุอาหาร แต่ธาตุอาหารสามารถซึมซับเข้าใส่ใบได้ การให้ปุ๋ยทางใบใช้ในกรณ๊ที่พืชแสดงอาการขาดธาตุอาหารชนิดนั้น ๆ โดยเฉพาะจุลธาตุ หรือกรณีที่ต้องการเร่งการเจริญเติบโต หรือให้เพื่อเสริมการดูดซับทางรากในระยะที่พืชต้องการธาตุอาหารนั้นมาก การฉีดพ่นทางใบจะต้องกระทำบ่อยครั้ง ทำให้มีค่าแรงที่สูงกว่าการใช้ปุ๋ยทางดิน ในระยะยาวการให้ปุ๋ยทางดินจึงคุ้มค่า ความเข้มข้นของปุ๋ยที่ใช้ขึ้นอยู่กับชนิดของพืช หากใช้ความเข้มข้นสูงเกินไปจะทำให้ใบพืชไหม้ การฉีดพ่นควรกระทำในตอนเย็น และควรเติบสารจับใบลงไปด้วยเพื่อช่วยให้หยดสารละลายปุ๋ยเกาะอยู่บนในพืชสนามพอที่จะซัมซับเข้าไปในใบได้ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| บรรณานุกรม | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
จาก http://agri.wu.ac.th
แจ้งผู้ดูแล
กระทู้นี้ย้ายมาจากคลังบทความ farmkaset.org เดิม (พ.ศ. 2558) ข้อมูลบางอย่างอาจล้าสมัย ช่วยกันอัปเดตได้ในคำตอบ
1 คำตอบ
-
ข้อมูลดี good jobs!



