ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช
ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช ซึ่งจะช่วยให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยได้ถูกต้อง และลดต้นทุนการผลิตซึ่งเป็นการเตรียมคว.

ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช หมายถึงการใช้เทคนิคทางเคมีที่สะดวกและรวดเร็วใน การตรวจสอบความ สามารถของดินในการปลดปล่อยธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืช เทคนิคดังกล่าวนี้ได้จากการเลียนแบบการดูดดึงธาตุอาหารของรากพืช โดยการใช้น้ำยาสกัดซึ่งประกอบด้วยกรดเจือจางบางชนิด เป็นตัวทำละลายธาตุอาหารในดินและธาตุอาหารที่สกัดออกมาได้จากน้ำยาสกัดเหล่า นี้ (extractable nutrient) จะถูกสมมติเป็นธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืช (available nutrient) ดังนั้นปริมาณธาตุอาหารที่ได้จากการวิเคราะห์ดินนี้จึงเป็นแต่เพียงตัวเลข ที่ไม่มีความหมายโดยตัวของมันเองแต่จะมีความหมายและ นำไปใช้ประโยชน์ได้เมื่อนำไปหาความสัมพันธ์กับผลผลิตของพืชที่ได้จากการ ทดลองในสภาพไร่นาเสียก่อน
หลักการและขั้นตอนการวิเคราะห์ดิน
หลักการวิเคราะห์ดิน
หลักการสำคัญในการวิเคราะห์ดินมี 2 ประการคือ
1) การสกัด คือ การละลายธาตุอาหารที่คาดว่าจะเป็นประโยชน์ต่อพืช ออกมาทั้งหมดหรือออกมาในปริมาณที่เป็นสัดส่วนที่แน่นอนกับปริมาณที่พืชใช้ ประโยชน์ได้จริง โดยใช้น้ำยาสกัดซึ่งเป็นสารละลายที่เหมาะสม
2) การวิเคราะห์ปริมาณ คือการนำน้ำยาที่สกัดได้จากดินมาวิเคราะห์หาปริมาณของธาตุอาหารแต่ละชนิดโดยใช้เครื่องมือที่อ่านค่าได้ละเอียดมีความแม่นยำและแน่นอน
ขั้นตอนการวิเคราะห์ดิน ประกอบด้วย 4 ขั้นตอนคือ
1) การเก็บตัวอย่างดิน เป็น ขั้นตอนแรกที่มีความสำคัญที่สุด เนื่องจากตัวอย่างดินที่เก็บจะต้องเป็นตัวแทนที่ดีของพื้นที่ทั้งหมดจึงควร แบ่งพื้นที่ออกเป็น แปลงย่อยที่มีขอบเขตชัดเจนโดยภายในแปลงย่อยเดียวกันควรมีความแตกต่างกันน้อย ที่สุดหรือไม่มีเลย
2) การวิเคราะห์ดินในห้องปฏิบัติการ เป็นการวิเคราะห์ดินด้วยวิธีมาตรฐานเพื่อให้ได้ข้อมูลที่มีความถูกต้อง
3) การแปลความหมายของผลการวิเคราะห์ดิน เป็นการนำข้อมูลที่ได้จาก การวิเคราะห์มาเปรียบเทียบกับผลการวิจัยที่มีผู้ศึกษามาก่อน แล้วแปลข้อมูลนั้นว่าดินมีความอุดมสมบูรณ์ในระดับใด
4) การให้คำแนะนำการใช้ปุ๋ยหรือการปรับปรุงดิน คือ การให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีการจัดการที่ทำให้ได้ผลตอบแทนสูงในการปลูกพืช เช่น คำแนะนำเกี่ยวกับชนิดอัตราและวิธีการใส่ปุ๋ยที่เหมาะสม
วิธีการวิเคราะห์ดินในห้องปฏิบัติการ
วิธีการวิเคราะห์ดินทางเคมีบางรายการซึ่งเป็นข้อมูลพื้นฐานที่หน่วยราชการให้บริการแก่เกษตรกรแสดงไว้ในตาราง
การวิเคราะห์ดินทางเคมีมีข้อดีคือสามารถวิเคราะห์ตัวอย่าง ดินได้เป็นจำนวนมากโดยใช้เวลาน้อย ค่าใช้จ่ายไม่แพงมากนัก ทำให้สามารถรู้ผลการประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดินก่อนปลูกพืชได้ และสามารถนำค่าวิเคราะห์ดินไปเชื่อมโยงกับผลการทดลองปุ๋ยในไร่นาเพื่อให้คำ แนะนำการใช้ปุ๋ยหรือปูนอย่างเหมาะสมก่อนการปลูกพืชได้
ตาราง วิธีวิเคราะห์ดินทางเคมีบางรายการโดยสรุป
|
รายการที่วิเคราะห์ |
วิธีสกัด |
วิธีวัดปริมาณ |
หน่วย |
|
pH |
ใช้น้ำกลั่นอัตราส่วนดิน : น้ำ =1:1 กวนประมาณครึ่งชั่วโมง |
ใช้ pH meter วัดในสารแขวนลอยโดยตรง |
หน่วย pH ซึ่งมีค่าระหว่าง |
|
อินทรียวัตถุ |
ใช้สารเคมีออกซิไดส์ อินทรียวัตถุในดินจนหมด |
ไทเทรตออกซิไดซิงเอเจนต์ ที่เหลือด้วยรีดิวซิงเอเจนต์ |
เปอร์เซ็นต์ (%) |
|
ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ |
สกัดด้วยน้ำยาสกัดที่เหมาะสม |
วัดด้วย spectrophotometer |
ppm P |
|
โพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ |
สกัดด้วยสารละลาย |
วัดด้วย flame photometer หรือ atomic absorption spectrophotometer |
ppm K |
|
แคลเซียมและ แมกนีเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ |
สกัดด้วยสารละลาย |
วัดด้วย atomic absorption spectrophotometer |
ppm Ca ppm Mg |
|
ความต้องการปูน |
เติมปูนหรือสารละลายบัฟเฟอร์ pH 7 ปริมาณต่าง ๆ ลงไปในดินแล้ววัดค่า pH |
จากค่า pH ที่ลดลงนำมาคำนวณปริมาณปูน ที่ใช้สะเทินฤทธิ์กรดในดิน |
กก. CaCO 3 ต่อไร่ |
|
ความเค็ม |
ใช้น้ำกลั่นสกัดเกลือ ออกจากดิน โดยสกัดในขณะที่ ดินอิ่มตัวด้วยน้ำ |
วัดด้วยเครื่องวัดการนำไฟฟ้า |
เดซิซีเมนต์ / เมตรหรือ |
การแปลความหมายผลการวิเคราะห์ดิน
| ปัจจุบันกองสำรวจดิน (2523) กรมพัฒนาที่ดิน ได้ใช้หลักการประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดินจากค่าวิเคราะห์ทางเคมีของดินที่ สำคัญ ได้แก่ ความเป็นกรดเป็นด่างของดิน ความจุในการแลกเปลี่ยนประจุบวก ความอิ่มตัวด้วยประจุบวกที่เป็นด่าง ปริมาณอินทรียวัตถุ ปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์และปริมาณโพแทสเซียมที่เป็นประโยชน์ โดยทำการแบ่งระดับความอุดมสมบูรณ์ของดินออกเป็น 3 ระดับคือ ต่ำ ปานกลาง และสูง ดังแสดงในตารางที่ 13.2 อย่างไรก็ตามข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ดินเพียงอย่างเดียว จะเป็นเพียงตัวเลขที่ไม่มีความหมายใด ๆ หากไม่นำตัวเลขนั้นไปหาความสัมพันธ์กับการเจริญเติบโตของพืชหรือการตอบสนอง ของพืช ต่อระดับธาตุอาหารชนิดที่ต้องการประเมินที่มีอยู่ในดินหรือในรูปของปุ๋ยที่ ใส่เสียก่อน |
ตารางที่ 13.2 วิธีการประเมินระดับความอุดมสมบูรณ์ของดินจากผลการวิเคราะห์ดิน
|
ระดับความ อุดมสมบูรณ์ ของดิน |
ปริมาณ อินทรียวัตถุ |
ความอิ่มตัวด้วย ประจุบวกที่เป็นด่าง |
ความจุในการ แลกเปลี่ยน ประจุบวก (me/ ดิน 100 กรัม ) |
ปริมาณ P ที่เป็น ประโยชน์ (ppm) |
ปริมาณ K |
|
ต่ำ |
<1.5 |
<35 |
<10 |
<10 |
<60 |
|
(1) |
(1) |
(1) |
(1) |
(1) |
|
|
ปานกลาง |
1.5-3.5 |
35-75 |
10-20 |
10-25 |
60-90 |
|
(2) |
(2) |
(2) |
(2) |
(2) |
|
|
สูง |
>3.5 |
>75 |
>20 |
>25 |
>90 |
|
(3) |
(3) |
(3) |
(3) |
(3) |
วิธีประเมินระดับความอุดมสมบูรณ์ของดินใช้วิธีการให้คะแนน ( ตัวเลขที่อยู่ในวงเล็บในตาราง ) ถ้าคะแนนเท่ากับ 7 หรือน้อยกว่าถือว่าดินมีระดับความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ถ้าคะแนนอยู่ระหว่าง 8-12 ถือว่าดินมีความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ถ้าคะแนนเท่ากับ 13 หรือมากกว่า ถือว่าดินมีความอุดมสมบูรณ์สูง
ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช ยังช่วยลดต้นทุนในการปุ๋ยอีกด้วย
การ ใช้ปุ๋ยให้คุ้มค่า เกษตรกรต้องให้ความสนใจเป็นพิเศษกับการใช้ปุ๋ยให้ “ถูกชนิด ถูกปริมาณ ถูกเวลา และถูกวิธี” แต่ขณะนี้เกษตรกรไทยเกือบ 100%ไม่มีการตรวจวิเคราะห์ เอ็น-พี-เค ในดินก่อนปลูกพืช ทั้งยังใส่ปุ๋ยไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการ ใส่ปุ๋ยไม่เหมาะสมกับดินและไม่ตรงตามความต้องการของพืช ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญของการผลิตพืช ดังนั้น จึงได้พัฒนาเทคโนโลยี “ปุ๋ยสั่งตัด” ขึ้นมาเพื่อช่วยแก้ไขปัญหาให้กับเกษตรกรโดยเฉพาะผู้ปลูกข้าว, ข้าวโพด และอ้อยภาคอีสาน…นี่เป็นคำแนะนำจาก ศาสตราจารย์ ดร.ทัศนีย์ อัตตะนันทน์ ที่ปรึกษาอธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
การจัดการธาตุอาหารพืชเฉพาะพื้นที่ เป็นการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินปัจจุบัน ซึ่งสอดคล้องกับแต่ละชุดดินที่มีมากกว่า 200 ชุดดิน ทั้งยังต้องสอดคล้องกับความต้องการของพืช โดยนำปัจจัยหลักที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืช ได้แก่ พันธุ์พืช แสงแดด อุณหภูมิ ความชื้น ปริมาณน้ำฝน ชุดดิน และปริมาณ เอ็น-พี-เค ในดินมาพิจารณาร่วมกัน โดยใช้แบบจำลองการปลูกพืชและโปรแกรมสนับสนุนการตัดสินใจมาคำนวณโดยใช้ คอมพิวเตอร์ คาดคะเนคำแนะนำปุ๋ย เอ็น-พี-เค ที่ให้ผลตอบแทนสูงสุด เพื่อให้การใช้ปุ๋ยมีความแม่นยำและสอดคล้องกับความต้องการของพืช และยังสามารถคาดคะเนผลผลิตและผลตอบแทนที่เกษตรกรจะได้รับเมื่อใช้เทคโนโลยี
การใช้เทคโนโลยี ขั้นแรก เกษตรกรต้องตรวจสอบชุดดินในแปลงของตนเองก่อน โดยสามารถสอบถามข้อมูลชุดดินได้ที่สถานีพัฒนาที่ดินทุกจังหวัด หรือดูจากแผนที่ชุดดิน หรือสอบถามได้ที่เว็บไซต์ http://www.ilab.asia/ilab/iLab.html ขั้นที่สองตรวจสอบปริมาณ เอ็น-พี-เค ในดิน โดยเก็บตัวอย่างดินส่งตรวจวิเคราะห์ หรือเกษตรกรอาจวิเคราะห์ เอ็น-พี-เค ในดินแบบรวดเร็ว (Soil Test Kit) และ ขั้นสุดท้าย ใช้ปุ๋ยตามคำแนะนำ โดยศึกษาจากคู่มือคำแนะนำจาก http://www.ilab.asia/ilab/iLab.html
เกษตรกรส่วนใหญ่มองว่า การตรวจวิเคราะห์ เอ็น-พี-เค ในดิน มีวิธีการและขั้นตอนยุ่งยากจึงไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องดังกล่าว ทำให้ไม่รู้จักดินในแปลงของตนเอง อย่างไรก็ตาม เกษตรกรควรเก็บตัวอย่างดินเพื่อประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดิน โดยเบื้องต้นต้องแบ่งพื้นที่ก่อน หากพื้นที่ใหญ่มากหรือดินไม่สม่ำเสมอและดินมีลักษณะแตกต่างกัน ปลูกพืชต่างกัน ใช้ปุ๋ยต่างกัน และดินมีสีต่างกัน ต้องแบ่งพื้นที่ออกเป็นแปลงย่อย และแยกเก็บดิน 1 ตัวอย่างต่อ 1 แปลงย่อย
ความสำคัญของการตรวจวิเคราะห์ดิน ก่อนปลูกพืช ซึ่งจะช่วยให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยได้ถูกต้อง และลดต้นทุนการผลิตซึ่งเป็นการเตรียมความพร้อมก่อนปลูกพืช และเป็นแนวทางนำไปสู่การลดต้นทุนค่าปุ๋ยเคมีได้ค่อนข้างมาก โดยเฉพาะกลุ่มผู้ปลูกข้าว ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และมันสำปะหลัง ใน “โครงการส่งเสริมการใช้ปุ๋ยเพื่อลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกร” .
อ้างอิง : http://courseware.rmutl.ac.th ,www.legendnews.net
แจ้งผู้ดูแล
กระทู้นี้ย้ายมาจากคลังบทความ farmkaset.org เดิม (พ.ศ. 2555) ข้อมูลบางอย่างอาจล้าสมัย ช่วยกันอัปเดตได้ในคำตอบ
ยังไม่มีคำตอบ
กระทู้นี้ยังรอคำตอบแรกอยู่ ถ้าคุณเคยเจอเรื่องนี้ หรือมีประสบการณ์ ช่วยเล่าให้ฟังหน่อยครับ

